เงินบาทดิจิทัล (Digital Baht) กระทบเงินในกระเป๋าเราอย่างไร?

ท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีการเงินทั่วโลก คำถามที่ว่า เงินบาทดิจิทัล (Digital Baht) กระทบเงินในกระเป๋าเราอย่างไร? ได้กลายเป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจอย่างสูง สกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลาง หรือ Central Bank Digital Currency (CBDC) นี้ ไม่ใช่แนวคิดที่ไกลตัวอีกต่อไป แต่เป็นรูปธรรมที่ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) กำลังผลักดันและทดสอบอย่างจริงจัง การมาถึงของเงินบาทดิจิทัลจึงไม่ได้เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี แต่ยังส่งผลโดยตรงต่อพฤติกรรมการใช้จ่าย การออม และภาพรวมของการเงินส่วนบุคคลในอนาคต

• เงินบาทดิจิทัล (Digital Baht) คือสกุลเงินในรูปแบบดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทย มีมูลค่าเทียบเท่าเงินบาทปกติในอัตรา 1:1 และสามารถใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย
• สถานะของเงินบาทดิจิทัลคือการเป็น “ทางเลือกเพิ่มเติม” ในการชำระเงิน ควบคู่ไปกับเงินสด เงินฝากธนาคาร และ e-Money ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อแทนที่เงินรูปแบบเดิมทั้งหมด
• ประโยชน์หลักคือการเพิ่มความสะดวก รวดเร็ว ลดต้นทุนค่าธรรมเนียม และมีความปลอดภัยสูงจากการรับรองโดยตรงของธนาคารกลาง ซึ่งแตกต่างจากคริปโตเคอร์เรนซีที่ไม่มีผู้รับรองและมีความผันผวนสูง
• แม้จะมีข้อดีหลายประการ แต่ก็ยังมีความท้าทายในด้านผลกระทบต่อเสถียรภาพของระบบธนาคารพาณิชย์ ความเป็นส่วนตัวของข้อมูล และความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงเทคโนโลยี

เงินบาทดิจิทัลคืออะไร และสำคัญอย่างไรในยุคดิจิทัล

ในยุคที่ธุรกรรมทางการเงินส่วนใหญ่เกิดขึ้นบนแพลตฟอร์มดิจิทัล การเกิดขึ้นของเงินบาทดิจิทัลจึงเป็นก้าวสำคัญที่สะท้อนถึงการปรับตัวของระบบการเงินของประเทศให้ทันต่อโลก การพัฒนาสกุลเงินดิจิทัลโดยธนาคารกลางไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในประเทศไทย แต่เป็นแนวโน้มที่ธนาคารกลางทั่วโลกกำลังศึกษาและพัฒนา เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินแห่งอนาคตที่ต้องการประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และการเข้าถึงที่ทั่วถึงมากขึ้น

ธนาคารแห่งประเทศไทยในฐานะผู้กำกับดูแลเสถียรภาพทางการเงินของประเทศ ได้ริเริ่มโครงการพัฒนาเงินบาทดิจิทัลสำหรับภาคประชาชน (Retail CBDC) เพื่อเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการชำระเงินที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพสูง เป้าหมายสำคัญคือการต่อยอดระบบการชำระเงินของไทยที่มีความแข็งแกร่งอยู่แล้ว เช่น ระบบพร้อมเพย์ (PromptPay) ให้ก้าวไปอีกขั้น รองรับนวัตกรรมทางการเงินใหม่ๆ และส่งเสริมการเข้าถึงบริการทางการเงินสำหรับประชาชนทุกกลุ่ม

นิยามและคุณสมบัติหลักของเงินบาทดิจิทัล

เงินบาทดิจิทัล หรือที่รู้จักในชื่อสากลว่า Retail CBDC คือ เงินบาทในรูปแบบดิจิทัลที่ออกและรับรองโดยธนาคารแห่งประเทศไทยโดยตรง มีสถานะเป็นหนี้สินของธนาคารกลาง ซึ่งหมายความว่ามีความน่าเชื่อถือและความปลอดภัยสูงสุดเทียบเท่ากับการถือธนบัตรหรือเหรียญกษาปณ์

คุณสมบัติที่สำคัญของเงินบาทดิจิทัลสามารถสรุปได้ดังนี้:

• รูปแบบดิจิทัลล้วน: เงินบาทดิจิทัลจะไม่มีตัวตนทางกายภาพเหมือนธนบัตร แต่จะถูกจัดเก็บในกระเป๋าเงินดิจิทัล (Digital Wallet) บนอุปกรณ์ต่างๆ เช่น สมาร์ทโฟน การทำธุรกรรมจะเกิดขึ้นผ่านแอปพลิเคชันหรือเทคโนโลยีการสื่อสารไร้สายระยะสั้น (NFC)
• มูลค่าคงที่: มีการตรึงมูลค่าแบบ 1:1 กับเงินบาทปกติเสมอ (1 บาทดิจิทัล = 1 บาท) ทำให้ไม่มีความผันผวนของมูลค่าเหมือนสินทรัพย์ดิจิทัลประเภทอื่น และมีวัตถุประสงค์เพื่อการชำระเงิน ไม่ใช่เพื่อการเก็งกำไร
• ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย: เช่นเดียวกับเงินสด เงินบาทดิจิทัลสามารถใช้ชำระค่าสินค้าและบริการ โอนให้แก่กัน และทำธุรกรรมทางการเงินอื่นๆ ได้ตามที่กฎหมายกำหนด
• ไม่มีการให้ดอกเบี้ย: เพื่อไม่ให้เกิดการแข่งขันกับเงินฝากของธนาคารพาณิชย์และกระทบต่อเสถียรภาพของระบบการเงินโดยรวม เงินบาทดิจิทัลจึงถูกออกแบบมาให้มีลักษณะคล้ายเงินสด คือเป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยนที่ไม่มีผลตอบแทนในรูปแบบของดอกเบี้ย
• พัฒนาบนเทคโนโลยีขั้นสูง: โดยทั่วไปแล้ว CBDC จะถูกพัฒนาบนเทคโนโลยีการประมวลผลแบบกระจายศูนย์ (Distributed Ledger Technology: DLT) หรือบล็อกเชน ซึ่งช่วยให้การทำธุรกรรมมีความปลอดภัย โปร่งใส และยากต่อการปลอมแปลงหรือแก้ไขข้อมูล

เปรียบเทียบเงินบาทดิจิทัลกับเงินรูปแบบอื่นที่คุ้นเคย

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น การเปรียบเทียบคุณสมบัติของเงินบาทดิจิทัลกับเงินในรูปแบบต่างๆ ที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน จะช่วยให้เข้าใจถึงบทบาทและตำแหน่งของ CBDC ในระบบนิเวศทางการเงินได้ดียิ่งขึ้น

เจาะลึกผลกระทบของเงินบาทดิจิทัลต่อการเงินส่วนบุคคล

การนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้จะไม่ได้เป็นการเปลี่ยนแปลงแบบพลิกหน้ามือเป็นหลังมือ แต่จะเป็นการค่อยๆ แทรกซึมเข้ามาเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการทำธุรกรรมทางการเงิน ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อเงินในกระเป๋าและพฤติกรรมทางการเงินในหลายมิติ ทั้งในเชิงบวกที่เป็นโอกาสและประโยชน์ และในเชิงลบที่อาจเป็นความเสี่ยงหรือความท้าทายใหม่ๆ

มิติเชิงบวก: โอกาสและประโยชน์ที่เพิ่มขึ้น

เงินบาทดิจิทัลถูกออกแบบมาเพื่อสร้างประโยชน์และเพิ่มทางเลือกให้กับประชาชน โดยผลกระทบเชิงบวกที่คาดว่าจะเกิดขึ้นกับการเงินส่วนบุคคลมีดังนี้

1. ความสะดวก รวดเร็ว และต้นทุนต่ำ: การโอนเงินบาทดิจิทัลระหว่างบุคคล (Peer-to-Peer) สามารถทำได้ทันทีตลอด 24 ชั่วโมง โดยไม่ต้องผ่านตัวกลางอย่างธนาคารพาณิชย์ ซึ่งอาจช่วยลดขั้นตอนและค่าธรรมเนียมในการทำธุรกรรมลงได้ โดยเฉพาะการโอนเงินข้ามธนาคารหรือแม้กระทั่งข้ามประเทศในอนาคต จะมีความรวดเร็วและคล่องตัวเสมือนการยื่นเงินสดให้กัน แต่เกิดขึ้นในโลกดิจิทัล
2. ความปลอดภัยที่เหนือกว่า: เนื่องจากเงินบาทดิจิทัลเป็นหนี้สินของธนาคารกลางโดยตรง ผู้ถือจึงไม่ต้องเผชิญกับความเสี่ยงที่สถาบันการเงินตัวกลางอาจประสบปัญหาทางการเงินหรือล้มละลาย นอกจากนี้ เทคโนโลยีบล็อกเชนยังช่วยป้องกันการปลอมแปลงและการใช้จ่ายซ้ำซ้อน (Double-spending) ทำให้ทุกธุรกรรมมีความปลอดภัยและตรวจสอบได้
3. การเข้าถึงบริการทางการเงินอย่างทั่วถึง (Financial Inclusion): หนึ่งในเป้าหมายสำคัญของ CBDC คือการช่วยให้ประชาชนกลุ่มที่ยังเข้าไม่ถึงบริการของธนาคาร (Unbanked) เช่น ผู้ที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล หรือผู้มีรายได้น้อย สามารถเข้าถึงระบบการชำระเงินดิจิทัลได้ เพียงแค่มีสมาร์ทโฟนและกระเป๋าเงินดิจิทัล ก็สามารถรับ-จ่ายเงินได้อย่างสะดวกและปลอดภัย ซึ่งเป็นการเปิดประตูสู่บริการทางการเงินอื่นๆ ต่อไปในอนาคต
4. ไม่กระทบต่อการออมในปัจจุบัน: การที่เงินบาทดิจิทัลถูกออกแบบมาให้ไม่มีดอกเบี้ย ทำให้ไม่เกิดแรงจูงใจให้ประชาชนถอนเงินฝากทั้งหมดออกจากธนาคารพาณิชย์มาเก็บไว้ในรูปแบบ CBDC เงินฝากในธนาคารจึงยังคงเป็นทางเลือกหลักสำหรับการออมและการลงทุนที่ให้ผลตอบแทน ในขณะที่เงินบาทดิจิทัลจะทำหน้าที่เป็น “เงินสดดิจิทัล” สำหรับการใช้จ่ายในชีวิตประจำวันเป็นหลัก

มิติเชิงลบ: ความเสี่ยงและความท้าทายที่ต้องพิจารณา

แม้จะมีประโยชน์มากมาย แต่การนำเทคโนโลยีใหม่มาใช้ในวงกว้างย่อมมาพร้อมกับความท้าทายและข้อควรพิจารณา ซึ่งธนาคารแห่งประเทศไทยและสถาบันการเงินต่างๆ กำลังศึกษาเพื่อหาแนวทางรับมือ

การเปลี่ยนแปลงนี้นับเป็น “ความท้าทายใหม่ของธนาคารพาณิชย์” ที่ต้องปรับตัวเพื่อรักษาบทบาทและความสามารถในการแข่งขันในระบบนิเวศการเงินที่เปลี่ยนไป

• ผลกระทบต่อเสถียรภาพของธนาคารพาณิชย์: หากประชาชนจำนวนมากพร้อมใจกันโอนเงินฝากออกจากธนาคารพาณิชย์ไปเป็นเงินบาทดิจิทัล (โดยเฉพาะในช่วงที่เกิดวิกฤตความเชื่อมั่น) อาจส่งผลกระทบต่อสภาพคล่องของธนาคาร ซึ่งจะกระทบความสามารถในการปล่อยสินเชื่อเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจต่อไป ด้วยเหตุนี้ ธปท. จึงอาจกำหนดวงเงินในการถือครองหรือแลกเปลี่ยน CBDC ในระยะแรก เพื่อลดความเสี่ยงดังกล่าว
• บทบาทของเงินสดที่อาจลดลง: เมื่อการใช้จ่ายผ่านช่องทางดิจิทัลสะดวกและแพร่หลายมากขึ้น ความจำเป็นในการใช้เงินสดอาจลดน้อยลง ในระยะยาวอาจมีร้านค้าบางแห่งที่เลือกรับชำระเงินผ่านช่องทางดิจิทัลเท่านั้น อย่างไรก็ตาม ธปท. ยืนยันว่าเงินสดจะยังคงมีใช้อยู่ต่อไป เพื่อเป็นทางเลือกสำหรับประชาชนที่ไม่สะดวกหรือไม่สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีดิจิทัลได้
• ประเด็นด้านความเป็นส่วนตัวของข้อมูล: ธุรกรรมที่ทำผ่านเงินบาทดิจิทัลสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ (Traceable) ซึ่งแตกต่างจากเงินสดที่มีความเป็นนิรนาม (Anonymous) แม้ว่าคุณสมบัตินี้จะเป็นประโยชน์ในการป้องกันอาชญากรรมทางการเงิน เช่น การฟอกเงิน แต่ก็ก่อให้เกิดคำถามเกี่ยวกับความเป็นส่วนตัวของผู้ใช้งาน ซึ่งเป็นประเด็นที่ผู้ออกแบบนโยบายต้องสร้างสมดุลอย่างรอบคอบ
• ความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล (Digital Divide): การใช้งานเงินบาทดิจิทัลจำเป็นต้องมีอุปกรณ์ เช่น สมาร์ทโฟน และการเข้าถึงอินเทอร์เน็ต ซึ่งอาจเป็นอุปสรรคสำหรับประชากรบางกลุ่ม เช่น ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่อาศัยในพื้นที่ที่สัญญาณอินเทอร์เน็ตยังไม่ครอบคลุม การออกแบบระบบจึงต้องคำนึงถึงแนวทางการใช้งานในโหมดออฟไลน์ (Offline) และการให้ความรู้เพื่อลดช่องว่างดังกล่าว

สถานะปัจจุบันและทิศทางในอนาคตของ CBDC ประเทศไทย

ธนาคารแห่งประเทศไทยได้ดำเนินการศึกษาและพัฒนาเงินบาทดิจิทัลอย่างต่อเนื่องและเป็นขั้นตอน โดยมีการทดสอบในสภาพแวดล้อมจำลองและกับกลุ่มผู้ใช้งานจริงอย่างจำกัด เพื่อประเมินผลกระทบและความพร้อมของโครงสร้างพื้นฐานก่อนที่จะพิจารณาการนำมาใช้ในวงกว้าง

โครงการนำร่อง และความคืบหน้าล่าสุด

ในช่วงปลายปี 2565 ต่อเนื่องถึงปี 2566 ธปท. ได้เริ่มโครงการทดสอบ Retail CBDC ในวงจำกัด (Pilot Test) โดยร่วมมือกับสถาบันการเงินและผู้ให้บริการภาคเอกชนบางราย เพื่อทดสอบการใช้งานในสถานการณ์จริงภายใต้แนวคิด “ไทยทำ ไทยใช้ ไทยเจริญ” การทดสอบแบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก ได้แก่

• ระดับพื้นฐาน (Foundation Track): ทดสอบการใช้งานพื้นฐาน เช่น การเติมเงิน การจ่าย-โอนเงิน และการแลกคืนเป็นเงินสด กับกลุ่มผู้ใช้งานที่จำกัดจำนวนประมาณ 10,000 ราย ในพื้นที่เฉพาะ
• ระดับนวัตกรรม (Innovation Track): เปิดโอกาสให้ภาคเอกชนและโปรแกรมเมอร์นำเสนอแนวคิดการพัฒนานวัตกรรมหรือบริการต่อยอดบนโครงสร้างพื้นฐานของ CBDC เพื่อค้นหากรณีการใช้งาน (Use Case) ใหม่ๆ ที่จะสร้างประโยชน์ให้กับประชาชนและภาคธุรกิจ

ผลจากการทดสอบเหล่านี้จะเป็นข้อมูลสำคัญที่ ธปท. จะนำไปใช้ในการประเมินข้อดี ข้อจำกัด และความเหมาะสมในการนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้จริงในอนาคต

แนวโน้มและสิ่งที่คาดหวังได้ในระยะยาว

ในระยะยาว เงินบาทดิจิทัลถูกวางตัวให้เป็นโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินที่เปิดกว้างสำหรับนวัตกรรม ซึ่งจะช่วยส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศให้เติบโตอย่างยั่งยืน ทิศทางในอนาคตไม่ได้มุ่งเน้นไปที่การยกเลิกเงินรูปแบบเดิม แต่เป็นการเพิ่มทางเลือกที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัยให้แก่ทุกภาคส่วน

สิ่งที่คาดหวังได้คือระบบการชำระเงินที่จะมีความเชื่อมโยงกันมากขึ้น การทำธุรกรรมอาจไม่ได้จำกัดอยู่แค่การโอนเงิน แต่สามารถตั้งโปรแกรมเงื่อนไขการชำระเงินอัจฉริยะ (Programmable Payment) ได้ เช่น การจ่ายเงินทุนการศึกษาที่จะถูกจำกัดให้ใช้ได้เฉพาะกับร้านค้าอุปกรณ์การเรียน หรือการจ่ายเงินสวัสดิการของภาครัฐที่ส่งตรงถึงกระเป๋าเงินดิจิทัลของผู้รับอย่างรวดเร็วและตรงเป้าหมาย ซึ่งทั้งหมดนี้จะเกิดขึ้นบนพื้นฐานของสกุลเงินที่มั่นคงและน่าเชื่อถือจากธนาคารกลาง

บทสรุป: การเตรียมความพร้อมสู่โลกการเงินยุคใหม่

สรุปแล้ว คำถามที่ว่า เงินบาทดิจิทัล (Digital Baht) กระทบเงินในกระเป๋าเราอย่างไร? คำตอบคือ เงินบาทดิจิทัลไม่ได้เข้ามาเพื่อทำให้เงินสดหรือเงินฝากธนาคารที่มีอยู่หมดความหมาย แต่เข้ามาเพื่อเป็น “ทางเลือก” ที่ดีกว่าในบางบริบท โดยเฉพาะการใช้จ่ายในชีวิตประจำวันในยุคดิจิทัลที่ต้องการความรวดเร็ว ปลอดภัย และต้นทุนต่ำ

ผลกระทบโดยตรงคือการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการถือครองและใช้จ่ายเงินไปสู่รูปแบบดิจิทัลมากขึ้น โดยมีธนาคารกลางเป็นผู้รับรองความปลอดภัยโดยตรง ช่วยลดความเสี่ยงจากตัวกลางภาคเอกชน และเปิดโอกาสให้เกิดนวัตกรรมทางการเงินใหม่ๆ ที่เป็นประโยชน์ต่อทั้งผู้บริโภคและภาคธุรกิจ ในขณะเดียวกัน ผู้ใช้งานและผู้กำกับดูแลก็ต้องตระหนักถึงความท้าทายด้านเสถียรภาพของระบบธนาคาร ความเป็นส่วนตัว และการสร้างความเท่าเทียมในการเข้าถึงเทคโนโลยี

การมาถึงของเงินบาทดิจิทัลคือสัญญาณของการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคใหม่ของการเงิน การติดตามข้อมูลข่าวสารจากแหล่งที่น่าเชื่อถืออย่างธนาคารแห่งประเทศไทย และการทำความเข้าใจถึงหลักการทำงาน ข้อดี และข้อจำกัดของเทคโนโลยีนี้ จะเป็นทักษะทางการเงินที่สำคัญซึ่งช่วยให้ทุกคนสามารถปรับตัวและใช้ประโยชน์จากโลกการเงินแห่งอนาคตได้อย่างเต็มศักยภาพ

About the Author

LnW Loon

Administrator

View All Posts