เงินบาทดิจิทัล จ่ายข้ามแดนได้ กระทบเงินในกระเป๋าเราแค่ไหน?

ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) กำลังเดินหน้าทดสอบและพัฒนาเงินบาทดิจิทัลสำหรับภาคประชาชน หรือ Retail CBDC (Central Bank Digital Currency) อย่างต่อเนื่อง โดยหนึ่งในเป้าหมายสำคัญคือการยกระดับประสิทธิภาพการชำระเงินข้ามประเทศ ซึ่งนำมาสู่คำถามสำคัญว่า เงินบาทดิจิทัล จ่ายข้ามแดนได้ กระทบเงินในกระเป๋าเราแค่ไหน? โครงการนี้ไม่เพียงแต่เป็นก้าวสำคัญของเทคโนโลยีการเงินในประเทศไทย แต่ยังอาจส่งผลต่อค่าธรรมเนียม อัตราแลกเปลี่ยน และความสะดวกสบายในการใช้จ่ายของประชาชนทั่วไปในอนาคต

ประเด็นสำคัญที่น่าสนใจเกี่ยวกับเงินบาทดิจิทัล

• เงินบาทดิจิทัลเป็นสกุลเงินดิจิทัลที่ออกและรับรองโดยธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ทำให้มีความน่าเชื่อถือและมั่นคงสูง แตกต่างจากคริปโตเคอร์เรนซีที่ออกโดยภาคเอกชน
• สถานะปัจจุบันยังอยู่ในช่วงทดลองและพัฒนา ยังไม่มีการเปิดใช้งานอย่างเต็มรูปแบบ แต่มีศักยภาพสูงในการเชื่อมต่อกับระบบชำระเงินข้ามพรมแดนผ่านความร่วมมือระหว่างธนาคารกลาง
• ผลกระทบโดยตรงต่อเงินในกระเป๋าของประชาชนทั่วไปในระยะสั้นมีค่อนข้างจำกัด โดยจะเป็นทางเลือกเพิ่มเติมควบคู่ไปกับการใช้เงินสด บัตรเครดิต หรือบัญชีธนาคารในปัจจุบัน
• ความเสี่ยงที่ต้องพิจารณาประกอบด้วยประเด็นด้านความเป็นส่วนตัวของข้อมูลและความปลอดภัยทางไซเบอร์ ซึ่งเป็นความท้าทายสำคัญที่ ธปท. ต้องบริหารจัดการ
• แม้เงินบาทดิจิทัลจะมีประโยชน์ในตัวเอง แต่หากถูกนำไปใช้ในนโยบายการคลังขนาดใหญ่ เช่น โครงการดิจิทัลวอลเล็ต อาจก่อให้เกิดความเสี่ยงทางอ้อมต่อเสถียรภาพการคลังและมูลค่าเงินออมของประชาชนได้

ส่วนนำ (Lead)

การพัฒนา เงินบาทดิจิทัล จ่ายข้ามแดนได้ กระทบเงินในกระเป๋าเราแค่ไหน? เป็นหัวข้อที่ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง สกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลางนี้ คือเงินบาทในรูปแบบดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทย มีมูลค่าเทียบเท่าเงินสดและสามารถใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย การพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความปลอดภัยให้กับระบบการชำระเงินของประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการทำธุรกรรมข้ามพรมแดน ซึ่งปัจจุบันยังมีข้อจำกัดด้านความเร็วและค่าใช้จ่ายสูง โครงการนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี แต่ยังเกี่ยวข้องโดยตรงกับความสะดวกและต้นทุนทางการเงินของผู้ใช้งานทุกคน ไม่ว่าจะเป็นนักท่องเที่ยว แรงงานไทยในต่างแดน หรือผู้ประกอบการที่ทำธุรกิจระหว่างประเทศ

บทนำ (Introduction)

ในยุคที่โลกการเงินกำลังเปลี่ยนผ่านสู่ระบบดิจิทัลอย่างรวดเร็ว ธนาคารกลางทั่วโลกต่างเร่งศึกษาและพัฒนาสกุลเงินดิจิทัลของตนเอง หรือ CBDC สำหรับประเทศไทย ธนาคารแห่งประเทศไทยได้เริ่มโครงการทดสอบเงินบาทดิจิทัลมาอย่างต่อเนื่อง (ข้อมูล ณ ปี 2568) เพื่อเตรียมความพร้อมและประเมินผลกระทบในมิติต่างๆ การพัฒนานี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการรักษาความสามารถในการแข่งขันของประเทศ และเพื่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินที่ทันสมัยและเข้าถึงได้สำหรับทุกคน โดยเฉพาะกลุ่มที่ยังไม่สามารถเข้าถึงบริการทางการเงินได้อย่างเต็มที่ เช่น ผู้ที่ไม่มีสมาร์ทโฟนหรือบัญชีธนาคาร ซึ่งอาจใช้เงินบาทดิจิทัลผ่านอุปกรณ์อื่นอย่างสมาร์ตการ์ดได้ โครงการนี้จึงเป็นที่จับตามองของทุกภาคส่วน ตั้งแต่ประชาชนทั่วไปไปจนถึงผู้กำหนดนโยบายและภาคธุรกิจ

ทำความเข้าใจ “เงินบาทดิจิทัล” (CBDC) คืออะไร?

คำจำกัดความและลักษณะเฉพาะตัว

เงินบาทดิจิทัล หรือ Retail CBDC คือ เงินบาทที่อยู่ในรูปแบบดิจิทัล ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทย และมีสถานะเป็นเงินที่ใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย (Legal Tender) เช่นเดียวกับธนบัตรและเหรียญกษาปณ์ที่เราใช้กันในปัจจุบัน แม้จะใช้เทคโนโลยีที่คล้ายคลึงกับคริปโตเคอร์เรนซีอย่างเทคโนโลยีการประมวลผลแบบกระจายศูนย์ (Distributed Ledger Technology) แต่มีความแตกต่างที่สำคัญคือ เงินบาทดิจิทัลมี ธปท. เป็นผู้รับประกันมูลค่า ทำให้ไม่มีความเสี่ยงด้านการผิดนัดชำระเหมือนกับสกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยภาคเอกชนซึ่งอาจมีความผันผวนสูง นอกจากนี้ ยังแตกต่างจากเงินอิเล็กทรอนิกส์ (e-Money) ที่เราใช้กันในแอปพลิเคชันวอลเล็ตต่างๆ เพราะ e-Money เป็นเพียงการบันทึกมูลค่าเงินบาทที่มีอยู่แล้วในระบบธนาคารพาณิชย์ แต่ CBDC คือหนี้สินของธนาคารกลางโดยตรง เปรียบเสมือนการถือเงินสดในรูปแบบดิจิทัล

เป้าหมายหลักของการพัฒนา

ธปท. ตั้งเป้าหมายในการพัฒนาเงินบาทดิจิทัลไว้หลายประการ เพื่อเป็นรากฐานสำคัญของระบบการเงินในอนาคต ดังนี้:

1. เพิ่มประสิทธิภาพระบบการชำระเงิน: ลดต้นทุนที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเงินสด เช่น การพิมพ์ การขนส่ง และการเก็บรักษา อีกทั้งยังช่วยให้การชำระเงินเป็นไปอย่างรวดเร็วและปลอดภัยมากยิ่งขึ้น
2. ส่งเสริมการเข้าถึงบริการทางการเงิน (Financial Inclusion): เป็นอีกหนึ่งทางเลือกสำหรับประชาชนกลุ่มที่ไม่มีสมาร์ทโฟนหรืออินเทอร์เน็ตให้สามารถเข้าถึงบริการทางการเงินดิจิทัลได้ผ่านเทคโนโลยีอื่น เช่น สมาร์ตการ์ด ซึ่งช่วยลดการพึ่งพาบริการจากผู้ให้บริการเอกชนรายใหญ่เพียงไม่กี่ราย
3. รองรับนวัตกรรมและเทคโนโลยีการเงินใหม่ๆ: เป็นโครงสร้างพื้นฐานที่เปิดกว้างให้นักพัฒนาและภาคธุรกิจสามารถสร้างสรรค์บริการทางการเงินรูปแบบใหม่ๆ ที่ตอบโจทย์ความต้องการของผู้บริโภคได้ดียิ่งขึ้น
4. ยกระดับการชำระเงินข้ามพรมแดน: เพิ่มความเร็วและลดต้นทุนในการโอนเงินระหว่างประเทศ ซึ่งเป็นเป้าหมายสำคัญที่กำลังมีการทดสอบและพัฒนาอย่างเข้มข้น

ศักยภาพการชำระเงินข้ามพรมแดนของเงินบาทดิจิทัล

หนึ่งในประโยชน์ที่ชัดเจนที่สุดของเงินบาทดิจิทัลคือศักยภาพในการปฏิวัติการชำระเงินระหว่างประเทศ ซึ่งปัจจุบันยังคงเผชิญกับความท้าทายด้านความล่าช้าและค่าธรรมเนียมที่สูง

ความก้าวหน้าของ QR Payment ข้ามแดนในปัจจุบัน

ก่อนที่เงินบาทดิจิทัลจะถูกนำมาใช้งานเต็มรูปแบบ ประเทศไทยได้มีความก้าวหน้าอย่างมากในการส่งเสริมการชำระเงินข้ามพรมแดนผ่านระบบ QR Payment โดย ธปท. ได้ร่วมมือกับธนาคารกลางของหลายประเทศ เช่น ญี่ปุ่น สิงคโปร์ และจีน ทำให้นักท่องเที่ยวจากประเทศเหล่านี้สามารถใช้แอปพลิเคชันธนาคารของตนเองสแกน QR Code เพื่อชำระค่าสินค้าและบริการในประเทศไทยได้ทันที เช่นเดียวกับที่คนไทยสามารถนำแอปพลิเคชันธนาคารไปสแกนจ่ายในต่างประเทศได้เช่นกัน

บริการนี้ช่วยลดปัญหาการพกพาเงินสดจำนวนมาก ลดความยุ่งยากในการแลกเงิน และลดค่าธรรมเนียมที่สูงจากการใช้บัตรเครดิต โดยเฉพาะสำหรับร้านค้าขนาดเล็กหรือร้านค้าริมทางที่ไม่ต้องลงทุนติดตั้งเครื่องรับบัตรเพิ่มเติม นอกจากนี้ ยังเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อแรงงานไทยในต่างประเทศที่สามารถโอนเงินกลับบ้านได้ภายในไม่กี่วินาที จากเดิมที่ต้องใช้เวลาหลายวัน

บทบาทของเงินบาทดิจิทัลในอนาคต

ในอนาคต เงินบาทดิจิทัลจะเข้ามาเสริมและยกระดับการชำระเงินข้ามพรมแดนให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นไปอีกขั้น ผ่านโครงการความร่วมมือระหว่างธนาคารกลาง เช่น Project mBridge ซึ่งเป็นโครงการที่ทดสอบการใช้ CBDC หลายสกุลเงินบนแพลตฟอร์มเดียวกัน เพื่อให้การโอนเงินระหว่างประเทศสามารถทำได้โดยตรง โดยไม่ต้องผ่านธนาคารตัวกลาง (Correspondent Bank) และระบบ SWIFT แบบดั้งเดิม ซึ่งจะช่วยลดทั้งระยะเวลาและต้นทุนในการทำธุรกรรมได้อย่างมหาศาล ตัวอย่างเช่น การเชื่อมต่อเงินบาทดิจิทัลกับหยวนดิจิทัล (e-CNY) ของจีน จะทำให้การค้าและการท่องเที่ยวระหว่างสองประเทศมีความคล่องตัวสูงขึ้นอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน

ความท้าทายและข้อจำกัดที่ต้องเผชิญ

อย่างไรก็ตาม การนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้ชำระเงินข้ามพรมแดนยังมีความท้าทายหลายประการที่ต้องแก้ไข:

• ความแตกต่างทางกฎหมายและกฎระเบียบ: แต่ละประเทศมีกฎหมายเกี่ยวกับการป้องกันการฟอกเงิน (AML) และการต่อต้านการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้าย (CFT) ที่แตกต่างกัน การสร้างระบบที่สอดคล้องกับกฎระเบียบของทุกประเทศที่เชื่อมต่อจึงเป็นเรื่องที่ซับซ้อน
• ความเสี่ยงด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์: ระบบที่มีจุดเชื่อมต่อระหว่างประเทศจำนวนมากย่อมมีความเสี่ยงต่อการถูกโจมตีทางไซเบอร์สูงขึ้น การออกแบบระบบให้มีความมั่นคงปลอดภัยสูงสุดจึงเป็นสิ่งสำคัญอันดับแรก
• การยอมรับในระดับสากล: ความสำเร็จของโครงการขึ้นอยู่กับความร่วมมือและการยอมรับจากธนาคารกลางของประเทศต่างๆ ซึ่งต้องอาศัยการเจรจาและความไว้วางใจซึ่งกันและกัน

วิเคราะห์ผลกระทบโดยตรงต่อผู้ใช้งานทั่วไป

สำหรับประชาชนทั่วไป คำถามสำคัญคือเงินบาทดิจิทัลจะส่งผลกระทบต่อการเงินในชีวิตประจำวันอย่างไร ซึ่งในระยะสั้น ผลกระทบอาจไม่รุนแรงอย่างที่หลายคนกังวล

จะมาแทนที่เงินสดและเงินฝากธนาคารหรือไม่?

คำตอบคือ ไม่ เงินบาทดิจิทัลถูกออกแบบมาให้เป็น “ทางเลือกเพิ่มเติม” ไม่ใช่สิ่งที่จะมา “แทนที่” เงินสดหรือเงินฝากในบัญชีธนาคารโดยสิ้นเชิง ประชาชนยังคงสามารถใช้ธนบัตร เหรียญ และทำธุรกรรมผ่านธนาคารพาณิชย์ได้ตามปกติ เพื่อป้องกันผลกระทบต่อเสถียรภาพของระบบธนาคารพาณิชย์ ธปท. อาจกำหนดเงื่อนไขบางประการ เช่น:

• จำกัดปริมาณการถือครอง: อาจมีการจำกัดวงเงินที่บุคคลหนึ่งสามารถถือครองเงินบาทดิจิทัลได้ เพื่อป้องกันไม่ให้ประชาชนแห่ถอนเงินฝากจากธนาคารพาณิชย์มาเก็บไว้ในรูป CBDC ทั้งหมด (Bank Run) ซึ่งอาจกระทบต่อความสามารถในการปล่อยสินเชื่อของธนาคาร
• ไม่จ่ายดอกเบี้ย: เงินบาทดิจิทัลจะไม่มีการจ่ายดอกเบี้ยเหมือนเงินฝาก เพื่อให้ยังคงมีแรงจูงใจให้ประชาชนฝากเงินไว้กับสถาบันการเงินต่อไป

ข้อดีที่ผู้บริโภคจะได้รับ

แม้จะไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงที่พลิกโฉมในทันที แต่เงินบาทดิจิทัลก็มีข้อดีที่จับต้องได้หลายประการ:

• ความสะดวกและรวดเร็ว: การชำระเงินจะทำได้ง่ายและรวดเร็วยิ่งขึ้นในรูปแบบดิจิทัล ลดการพึ่งพาเงินสดและบัตร
• การเข้าถึงที่ทั่วถึง: ช่วยให้กลุ่มคนที่ไม่มีสมาร์ทโฟนสามารถเข้าถึงบริการการเงินดิจิทัลได้ง่ายขึ้นผ่านสมาร์ตการ์ด ซึ่งเป็นการส่งเสริมความเท่าเทียมทางการเงิน
• กระตุ้นเศรษฐกิจ: ในทางทฤษฎี การชำระเงินที่รวดเร็วขึ้นจะทำให้อัตราการหมุนเวียนของเงินในระบบเศรษฐกิจสูงขึ้น ซึ่งอาจส่งผลดีต่อการเติบโตของ GDP ในระยะยาว

ความเสี่ยงและความกังวลที่ต้องพิจารณา

การนำเทคโนโลยีใหม่มาใช้ย่อมมาพร้อมกับความเสี่ยงและความกังวลที่ต้องบริหารจัดการอย่างรอบคอบ ซึ่งสามารถสรุปได้ดังตารางต่อไปนี้

ผลกระทบทางอ้อม: ความเชื่อมโยงกับนโยบายภาครัฐ

แม้ผลกระทบโดยตรงต่อผู้ใช้งานอาจไม่มากนัก แต่ผลกระทบทางอ้อมที่เกิดจากการนำเงินบาทดิจิทัลไปเชื่อมโยงกับนโยบายภาครัฐเป็นสิ่งที่ต้องจับตามองอย่างใกล้ชิด

แยกประเด็น “เงินบาทดิจิทัล” กับ “ดิจิทัลวอลเล็ต”

สิ่งสำคัญคือต้องทำความเข้าใจว่า “เงินบาทดิจิทัล” ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานทางการเงิน และ “โครงการดิจิทัลวอลเล็ต” ซึ่งเป็นนโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจของภาครัฐนั้น เป็นคนละเรื่องกัน แม้ว่าในทางทฤษฎี รัฐบาลอาจเลือกใช้เงินบาทดิจิทัลเป็นช่องทางในการแจกจ่ายเงินในโครงการดังกล่าว แต่โครงการดิจิทัลวอลเล็ตสามารถดำเนินการผ่านระบบ e-Money ที่มีอยู่แล้วได้เช่นกัน ความเสี่ยงหลักของโครงการนี้จึงไม่ได้มาจากตัวเทคโนโลยี CBDC แต่มาจากแหล่งที่มาของเงินทุนและขนาดของโครงการ

ความเสี่ยงเชิงนโยบายการคลังที่อาจส่งผลกระทบ

โครงการใช้จ่ายภาครัฐขนาดใหญ่ เช่น โครงการดิจิทัลวอลเล็ตที่มีมูลค่าหลายแสนล้านบาท อาจก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อเสถียรภาพการคลังของประเทศได้ หากการจัดหาเงินทุนมาจากการก่อหนี้สาธารณะเพิ่มเติม อาจส่งผลให้สัดส่วนหนี้สาธารณะต่อ GDP เพิ่มสูงขึ้น และอาจนำไปสู่การขาดดุลงบประมาณที่มากขึ้น ซึ่งความเสี่ยงเหล่านี้อาจส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่มาถึงประชาชนทั่วไปได้ในรูปแบบของ:

• ความเสี่ยงด้านอันดับความน่าเชื่อถือ: หากหนี้สาธารณะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว อาจทำให้สถาบันจัดอันดับความน่าเชื่อถือปรับลดเครดิตของประเทศ ซึ่งจะทำให้ต้นทุนการกู้ยืมของทั้งภาครัฐและเอกชนสูงขึ้น
• แรงกดดันด้านเงินเฟ้อ: การอัดฉีดเงินจำนวนมหาศาลเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจในระยะเวลาสั้นๆ อาจกระตุ้นให้ราคาสินค้าและบริการปรับตัวสูงขึ้น ซึ่งจะทำให้มูลค่าเงินออมของประชาชนลดลง
• ภาระดอกเบี้ยและภาษีในอนาคต: หนี้ที่เพิ่มขึ้นหมายถึงภาระการจ่ายดอกเบี้ยที่สูงขึ้นในอนาคต ซึ่งอาจนำไปสู่การปรับขึ้นภาษีหรือลดการใช้จ่ายในบริการสาธารณะที่จำเป็นอื่นๆ

บทสรุปและแนวโน้มในอนาคต

โดยสรุป เงินบาทดิจิทัลมีศักยภาพสูงในการเป็นเครื่องมือยกระดับประสิทธิภาพและความสะดวกสบายในการชำระเงิน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการทำธุรกรรมข้ามพรมแดน ซึ่งจะช่วยลดต้นทุนและประหยัดเวลาได้อย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตาม ในช่วงแรกของการนำมาใช้งาน ผลกระทบโดยตรงต่อเงินในกระเป๋าของประชาชนทั่วไปจะยังคงมีจำกัด โดยจะเป็นเพียงทางเลือกใหม่ควบคู่ไปกับวิธีการชำระเงินแบบเดิม

ความท้าทายที่สำคัญยังคงเป็นเรื่องการบริหารจัดการความเสี่ยงด้านความเป็นส่วนตัวและความปลอดภัยทางไซเบอร์ แต่ความเสี่ยงที่น่ากังวลยิ่งกว่าอาจเป็นผลกระทบทางอ้อมที่เกิดจากการนำเทคโนโลยีนี้ไปใช้ในนโยบายการคลังขนาดใหญ่ที่อาจกระทบต่อเสถียรภาพทางเศรษฐกิจในระยะยาว ดังนั้น การพัฒนาและการนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้จึงต้องดำเนินการอย่างรอบคอบและเป็นขั้นตอน โดยคำนึงถึงผลประโยชน์และผลกระทบในทุกมิติ

หากต้องการติดตามความเคลื่อนไหวล่าสุดเกี่ยวกับเทคโนโลยีการเงินและผลกระทบต่อเศรษฐกิจ สามารถ อ่านบทความเพิ่มเติม เพื่อไม่พลาดทุกข่าวสารสำคัญ

About the Author

LnW Loon

Administrator

View All Posts