โปรตีนจิ้งหรีด ทางรอดธุรกิจอาหารไทยในวิกฤตโลกร้อน?

บทความนี้จะสำรวจว่า โปรตีนจิ้งหรีด ทางรอดธุรกิจอาหารไทยในวิกฤตโลกร้อน? อย่างไร โดยวิเคราะห์ถึงคุณค่าทางโภชนาการที่โดดเด่น ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม และศักยภาพทางเศรษฐกิจที่สามารถผลักดันให้ประเทศไทยกลายเป็นผู้นำในตลาดอาหารแห่งอนาคต ท่ามกลางความท้าทายด้านความมั่นคงทางอาหารที่ทวีความรุนแรงขึ้นทั่วโลก

ประเด็นสำคัญที่น่าสนใจ

• คุณค่าทางโภชนาการสูง: โปรตีนจิ้งหรีดเป็นโปรตีนสมบูรณ์ (Complete Protein) ที่มีกรดอะมิโนจำเป็นครบ 9 ชนิด อุดมด้วยวิตามินบี 12, ธาตุเหล็ก, แคลเซียม และไขมันดี โดยมีโปรตีนสูงถึง 70%
• ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม: การทำฟาร์มจิ้งหรีดใช้ทรัพยากรน้ำ ที่ดิน และอาหารสัตว์น้อยกว่าการทำปศุสัตว์แบบดั้งเดิมอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งยังปล่อยก๊าซเรือนกระจกน้อยกว่า ช่วยลดผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
• ศักยภาพทางเศรษฐกิจ: ประเทศไทยมีสถานะเป็นผู้นำระดับโลกในการส่งออกแมลงกินได้ การพัฒนาโปรตีนจิ้งหรีดจึงเป็นโอกาสสำคัญสำหรับธุรกิจอาหารและสตาร์ทอัพเกษตรในการสร้างมูลค่าเพิ่มและขยายตลาดสู่สากล
• นวัตกรรมและเทคโนโลยี: เทคโนโลยีการสกัดโปรตีนด้วยวิธีไฮโดรไลซิส (Hydrolysis) ช่วยให้โปรตีนจิ้งหรีดอยู่ในรูปแบบที่ร่างกายดูดซึมได้ง่ายและรวดเร็ว เพิ่มคุณประโยชน์ต่อสุขภาพและขยายการใช้งานในผลิตภัณฑ์ต่างๆ

ความท้าทายของความมั่นคงทางอาหารในยุคโลกร้อน

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศหรือภาวะโลกร้อนไม่ได้เป็นเพียงปัญหาสิ่งแวดล้อมที่อยู่ไกลตัวอีกต่อไป แต่ได้กลายเป็นวิกฤตที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อทุกภาคส่วน โดยเฉพาะอย่างยิ่งภาคการเกษตรและอุตสาหกรรมอาหารซึ่งเป็นรากฐานของความมั่นคงในการดำรงชีวิตของมนุษย์ อุณหภูมิโลกที่สูงขึ้น รูปแบบของฝนที่เปลี่ยนแปลงไป และความถี่ของภัยธรรมชาติที่รุนแรงขึ้น ล้วนส่งผลกระทบอย่างหนักต่อแหล่งผลิตโปรตีนหลักของโลก เช่น การทำปศุสัตว์และการประมง

การเลี้ยงสัตว์แบบดั้งเดิม เช่น วัว สุกร และไก่ ต้องพึ่งพาทรัพยากรจำนวนมหาศาล ทั้งที่ดินสำหรับเพาะปลูกพืชอาหารสัตว์และพื้นที่เลี้ยง ปริมาณน้ำที่ใช้ในกระบวนการผลิต และยังเป็นแหล่งปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่สำคัญอีกด้วย เมื่อเผชิญกับสภาพอากาศที่แปรปรวน แหล่งอาหารและน้ำสำหรับสัตว์จึงลดน้อยลง ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น ส่งผลให้ราคาเนื้อสัตว์ในตลาดถีบตัวสูงขึ้นตามไปด้วย สถานการณ์เช่นนี้สร้างแรงกดดันต่อผู้ประกอบการในธุรกิจอาหารและผู้บริโภคทั่วโลก ทำให้เกิดการแสวงหาแหล่งโปรตีนทางเลือกใหม่ๆ ที่มีความยั่งยืนและสามารถรับมือกับความท้าทายในอนาคตได้

ในบริบทนี้ “อาหารแห่งอนาคต” (Future Food) และ “อาหารใหม่” (Novel Food) จึงกลายเป็นคำที่ถูกกล่าวถึงอย่างกว้างขวาง องค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ได้ชี้ให้เห็นถึงศักยภาพของแมลงกินได้ โดยเฉพาะจิ้งหรีด ในฐานะแหล่งโปรตีนสำรองที่ยั่งยืนสำหรับอนาคต เนื่องจากมีคุณค่าทางโภชนาการสูงและมีกระบวนการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่า ด้วยเหตุนี้ โปรตีนจิ้งหรีดจึงก้าวเข้ามาเป็นหนึ่งในคำตอบที่น่าจับตามองสำหรับวิกฤตความมั่นคงทางอาหาร และเป็นโอกาสครั้งสำคัญสำหรับภาคธุรกิจอาหารของไทยในการปรับตัวและสร้างการเติบโตครั้งใหม่

โปรตีนจิ้งหรีด: ขุมทรัพย์ทางโภชนาการที่ยั่งยืน

เมื่อพิจารณาในแง่ของคุณค่าทางโภชนาการ จิ้งหรีดไม่เพียงแต่เป็นแหล่งโปรตีนทางเลือก แต่ยังถูกจัดอยู่ในกลุ่ม “ซูเปอร์ฟู้ด” (Superfood) เนื่องจากอุดมไปด้วยสารอาหารที่จำเป็นต่อร่างกายอย่างครบถ้วนและมีความเข้มข้นสูง เมื่อเทียบกับแหล่งโปรตีนจากเนื้อสัตว์ทั่วไปในปริมาณ 100 กรัมเท่ากัน โปรตีนจากจิ้งหรีดแสดงให้เห็นถึงศักยภาพที่เหนือกว่าในหลายมิติ

โปรตีนสมบูรณ์และกรดอะมิโนจำเป็นครบถ้วน

จุดเด่นที่สุดของโปรตีนจิ้งหรีดคือปริมาณโปรตีนที่สูงมาก โดยในรูปแบบผงอาจมีความเข้มข้นของโปรตีนสูงถึง 70% ซึ่งนับว่าสูงกว่าเนื้อสัตว์หลายชนิด นอกจากปริมาณแล้ว คุณภาพของโปรตีนยังเป็นปัจจัยสำคัญ โดยโปรตีนจิ้งหรีดจัดเป็น “โปรตีนสมบูรณ์” (Complete Protein) หมายความว่ามีกรดอะมิโนจำเป็น (Essential Amino Acids) ทั้ง 9 ชนิดที่ร่างกายมนุษย์ไม่สามารถสังเคราะห์ขึ้นเองได้และต้องได้รับจากอาหารเท่านั้น

ยิ่งไปกว่านั้น โปรตีนจิ้งหรีดยังอุดมไปด้วยกรดอะมิโนชนิดโซ่กิ่ง (Branched-Chain Amino Acids – BCAAs) ซึ่งประกอบด้วยลิวซีน (Leucine), ไอโซลิวซีน (Isoleucine), และวาลีน (Valine) กรดอะมิโนกลุ่มนี้มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการสังเคราะห์โปรตีนในกล้ามเนื้อ ช่วยกระตุ้นการสร้างและซ่อมแซมมวลกล้ามเนื้อหลังการออกกำลังกาย ทำให้โปรตีนจิ้งหรีดเป็นที่น่าสนใจอย่างมากในกลุ่มผู้ที่รักสุขภาพ นักกีฬา และผู้ที่ต้องการเสริมสร้างกล้ามเนื้อ

งานวิจัยหลายชิ้นชี้ว่าคุณค่าทางโภชนาการของแมลงกินได้ต่อ 100 กรัม สามารถเทียบเคียงหรือสูงกว่าเนื้อหมู เนื้อไก่ ปลาทูน่า และไข่ไก่ ทำให้เป็นทางเลือกที่ยอดเยี่ยมในการเสริมสร้างความมั่นคงทางอาหาร

แหล่งรวมสารอาหารรองและไขมันดี

นอกเหนือจากโปรตีนแล้ว จิ้งหรีดยังเป็นแหล่งรวมของสารอาหารรอง (Micronutrients) ที่สำคัญจากธรรมชาติอีกหลายชนิด ได้แก่:

• วิตามินบี 12: มีบทบาทสำคัญในการทำงานของระบบประสาทและสมอง รวมถึงการสร้างเม็ดเลือดแดง ซึ่งเป็นวิตามินที่มักพบในผลิตภัณฑ์จากสัตว์เป็นหลัก
• ธาตุเหล็กและสังกะสี: เป็นแร่ธาตุที่จำเป็นต่อการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน การเจริญเติบโต และการลำเลียงออกซิเจนในเลือด
• แคลเซียมและแมกนีเซียม: มีความสำคัญต่อสุขภาพกระดูกและฟัน รวมถึงการทำงานของกล้ามเนื้อและระบบประสาท

ในส่วนของไขมัน โปรตีนจิ้งหรีดมีข้อได้เปรียบอย่างชัดเจน โดยไขมันส่วนใหญ่เป็นไขมันไม่อิ่มตัวเชิงซ้อน เช่น กรดไขมันโอเมก้า-3 และโอเมก้า-6 ซึ่งเป็นไขมันดีที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพหัวใจและหลอดเลือด ที่สำคัญคือจิ้งหรีดไม่มีคอเลสเตอรอลและฮอร์โมนที่มักพบได้ในการเลี้ยงปศุสัตว์เชิงอุตสาหกรรม ทำให้เป็นตัวเลือกที่ปลอดภัยและดีต่อสุขภาพในระยะยาว

ไคติน: เส้นใยพรีไบโอติกจากธรรมชาติ

อีกหนึ่งคุณสมบัติที่น่าสนใจซึ่งพบได้ในจิ้งหรีดคือ “ไคติน” (Chitin) ซึ่งเป็นสารประกอบที่พบในเปลือกหรือโครงสร้างภายนอกของแมลง ไคตินทำหน้าที่เป็นเส้นใยอาหารชนิดหนึ่งที่มีคุณสมบัติเป็นพรีไบโอติก (Prebiotic) หมายความว่าเป็นอาหารให้กับจุลินทรีย์ชนิดดีในลำไส้ การบริโภคไคตินจึงช่วยส่งเสริมความสมดุลของจุลินทรีย์ในระบบทางเดินอาหาร (Gut Microbiota) ซึ่งส่งผลดีต่อสุขภาพโดยรวม ตั้งแต่ระบบย่อยอาหารไปจนถึงระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย

นวัตกรรมเทคโนโลยีเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการดูดซึม

เพื่อให้ร่างกายสามารถนำคุณประโยชน์ของโปรตีนจิ้งหรีดไปใช้ได้อย่างเต็มศักยภาพ เทคโนโลยีการแปรรูปจึงเข้ามามีบทบาทสำคัญอย่างยิ่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเทคโนโลยีการย่อยโปรตีนด้วยเอนไซม์หรือที่เรียกว่า “ไฮโดรไลซิส” (Hydrolysis) ซึ่งเป็นนวัตกรรมที่ช่วยปลดล็อกคุณค่าทางโภชนาการของจิ้งหรีดให้ก้าวไปอีกขั้น

กระบวนการไฮโดรไลซิส: กุญแจสู่การย่อยและดูดซึมสูงสุด

โดยปกติแล้ว โมเลกุลของโปรตีนมีขนาดใหญ่และซับซ้อน ร่างกายจำเป็นต้องใช้เวลาและพลังงานในการย่อยสลายให้กลายเป็นหน่วยที่เล็กลงก่อนจะสามารถดูดซึมไปใช้งานได้ กระบวนการไฮโดรไลซิสคือการนำเอนไซม์ที่คัดเลือกมาโดยเฉพาะเข้าไปตัดพันธะของโมเลกุลโปรตีนขนาดใหญ่ให้แตกตัวออกเป็น “เปปไทด์” (Peptides) สายสั้นๆ และกรดอะมิโนอิสระ ซึ่งมีขนาดเล็กกว่ามาก

ผลลัพธ์ที่ได้คือโปรตีนในรูปแบบที่ร่างกายพร้อมดูดซึมได้อย่างรวดเร็วและมีชีวปริมาณออกฤทธิ์ (Bioavailability) สูงสุด หมายความว่าร่างกายสามารถนำสารอาหารไปใช้ประโยชน์ได้เกือบทั้งหมดโดยสูญเสียน้อยที่สุด นอกจากนี้ กระบวนการดังกล่าวยังช่วยกำจัดส่วนประกอบที่ย่อยยาก เช่น ไคตินบางส่วน และสารต้านโภชนาการ (Anti-nutritional compounds) ที่อาจมีอยู่ตามธรรมชาติออกไป ทำให้โปรตีนที่ได้มีความบริสุทธิ์สูงและย่อยง่ายยิ่งขึ้น เหมาะสำหรับผู้ที่มีระบบย่อยอาหารที่บอบบางหรือนักกีฬาที่ต้องการฟื้นฟูร่างกายอย่างเร่งด่วน

คุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระและประโยชน์ต่อสุขภาพ

งานวิจัยสมัยใหม่พบว่าเปปไทด์ที่ได้จากกระบวนการไฮโดรไลซิสโปรตีนจิ้งหรีดไม่ได้มีดีแค่การดูดซึมที่รวดเร็ว แต่ยังมีคุณสมบัติทางชีวภาพเพิ่มเติมอีกด้วย โดยมีผลการศึกษาบ่งชี้ว่าเปปไทด์เหล่านี้มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ (Antioxidant properties) ซึ่งสามารถช่วยปกป้องเซลล์ของร่างกายจากความเสียหายที่เกิดจากอนุมูลอิสระ อันเป็นสาเหตุของความเสื่อมของเซลล์และโรคภัยต่างๆ

นอกจากนี้ ยังมีงานวิจัยที่พบว่าเปปไทด์บางชนิดจากจิ้งหรีดอาจมีส่วนช่วยยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ ACE (Angiotensin-Converting Enzyme) ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่มีบทบาทในการควบคุมความดันโลหิต แม้จะต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมในมนุษย์เพื่อยืนยันผลลัพธ์ แต่ข้อมูลเหล่านี้ก็ชี้ให้เห็นถึงศักยภาพของโปรตีนจิ้งหรีดที่ผ่านกระบวนการทางเทคโนโลยีว่าสามารถเป็นได้มากกว่าแหล่งโปรตีน แต่ยังเป็นส่วนผสมอาหารเชิงหน้าที่ (Functional Food Ingredient) ที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพในเชิงป้องกันได้อีกด้วย

ข้อได้เปรียบเชิงสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจของการทำฟาร์มจิ้งหรีด

นอกเหนือจากคุณค่าทางโภชนาการที่โดดเด่นแล้ว เหตุผลสำคัญที่ทำให้โปรตีนจิ้งหรีดถูกยกให้เป็นอาหารแห่งอนาคตคือความยั่งยืนในกระบวนการผลิต ซึ่งให้ข้อได้เปรียบทั้งในมิติของสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจเมื่อเทียบกับการทำปศุสัตว์แบบดั้งเดิม

การใช้ทรัพยากรที่น้อยกว่า แต่ให้ผลผลิตสูงกว่า

การทำฟาร์มจิ้งหรีดมีประสิทธิภาพในการใช้ทรัพยากรสูงกว่าอย่างเห็นได้ชัด วงจรชีวิตของจิ้งหรีดนั้นสั้นมาก โดยใช้เวลาตั้งแต่การเพาะพันธุ์ไปจนถึงการเก็บเกี่ยวผลผลิตน้อยกว่าสัตว์เศรษฐกิจชนิดอื่นมาก ทำให้สามารถหมุนเวียนการผลิตได้หลายรอบในหนึ่งปี นอกจากนี้ยังมีความต้องการทรัพยากรพื้นฐานน้อยกว่าในทุกๆ ด้าน:

• อาหาร: จิ้งหรีดมีอัตราการเปลี่ยนอาหารเป็นน้ำหนักตัวที่ดีเยี่ยม สามารถให้ผลผลิตโปรตีนต่อน้ำหนักอาหารที่บริโภคได้สูงกว่าวัวหรือสุกรหลายเท่า
• น้ำ: การเลี้ยงจิ้งหรีดใช้น้ำน้อยมากเมื่อเทียบกับอุตสาหกรรมปศุสัตว์ที่ต้องใช้น้ำปริมาณมหาศาลทั้งสำหรับการดื่มของสัตว์และการเพาะปลูกพืชอาหารสัตว์
• ที่ดิน: ฟาร์มจิ้งหรีดสามารถทำในแนวตั้ง (Vertical Farming) ได้ ทำให้ใช้พื้นที่น้อยกว่าการเลี้ยงสัตว์ที่ต้องใช้ทุ่งหญ้าหรือโรงเรือนขนาดใหญ่เป็นอย่างมาก

ในเชิงเศรษฐศาสตร์ ข้อดีเหล่านี้หมายถึงต้นทุนการลงทุนและการดำเนินงานที่ต่ำกว่า ทำให้เกษตรกรหรือผู้ประกอบการรายย่อยสามารถเข้าสู่ธุรกิจนี้ได้ง่ายขึ้น และให้ผลตอบแทนโปรตีนต่อหน่วยน้ำหนักที่สูง ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการสร้างความสามารถในการแข่งขันในตลาด

ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ตอบโจทย์โลกยั่งยืน

อุตสาหกรรมปศุสัตว์เป็นหนึ่งในผู้ปล่อยก๊าซเรือนกระจกรายใหญ่ของโลก ในทางตรงกันข้าม การทำฟาร์มจิ้งหรีดสร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยมาก การปล่อยก๊าซมีเทนซึ่งเป็นก๊าซเรือนกระจกที่รุนแรงแทบไม่มีเลย นอกจากนี้ ของเสียจากฟาร์มจิ้งหรีดยังสามารถนำไปใช้เป็นปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูงได้อีกด้วย การเลือกใช้โปรตีนจิ้งหรีดจึงไม่เพียงแต่เป็นประโยชน์ต่อสุขภาพของผู้บริโภค แต่ยังเป็นการสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals – SDGs) และช่วยบรรเทาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโดยตรง

ศักยภาพของประเทศไทยในการเป็นผู้นำตลาดโปรตีนจิ้งหรีดโลก

ประเทศไทยมีความได้เปรียบและมีศักยภาพสูงในการก้าวขึ้นเป็นผู้นำในตลาดแมลงกินได้และโปรตีนจิ้งหรีดระดับโลก ด้วยปัจจัยสนับสนุนหลายด้าน ตั้งแต่ความคุ้นเคยทางวัฒนธรรม สภาพภูมิอากาศที่เอื้ออำนวย ไปจนถึงองค์ความรู้ด้านการเกษตรที่สั่งสมมาอย่างยาวนาน

สถานะปัจจุบันและกำลังการผลิต

ปัจจุบัน ประเทศไทยครองตำแหน่งผู้นำด้านการส่งออกแมลงกินได้ของโลกอยู่แล้ว โดยมีกำลังการผลิตรวมประมาณ 4,000 ตันต่อปี รูปแบบผลิตภัณฑ์ที่ส่งออกมีความหลากหลาย ตั้งแต่แบบสด แช่แข็ง ไปจนถึงการแปรรูปเบื้องต้นอย่างการทอดหรืออบกรอบ ในบรรดาแมลงกินได้ทั้งหมด จิ้งหรีดถือเป็นดาวรุ่งที่มีศักยภาพสูงสุดในการพัฒนาเป็นแหล่งโปรตีนหลักเพื่อทดแทนเนื้อสัตว์ในอนาคต เนื่องจากสามารถเลี้ยงได้ในปริมาณมาก มีคุณค่าทางโภชนาการสูง และเป็นที่ยอมรับของผู้บริโภคในหลายวัฒนธรรมมากกว่าแมลงชนิดอื่น

การแปรรูปสู่ผลิตภัณฑ์สมัยใหม่

การเติบโตของตลาดโปรตีนจิ้งหรีดไม่ได้จำกัดอยู่แค่การส่งออกในรูปแบบวัตถุดิบอีกต่อไป แต่กำลังขยายไปสู่การสร้างแบรนด์และพัฒนาผลิตภัณฑ์มูลค่าสูงที่ตอบโจทย์ไลฟ์สไตล์ของผู้บริโภคยุคใหม่ การเกิดขึ้นของสตาร์ทอัพเกษตรและแบรนด์ต่างๆ ที่นำโปรตีนจิ้งหรีดมาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ที่หลากหลาย เช่น โปรตีนผงสำหรับชงดื่ม, ขนมขบเคี้ยวโปรตีนสูง, เส้นพาสต้า, หรือแม้กระทั่งอาหารสำหรับสัตว์เลี้ยง เป็นเครื่องยืนยันถึงการปรับตัวของภาคธุรกิจไทย ตัวอย่างเช่น การพัฒนาแบรนด์ที่มีแนวคิด “Protein on the go” แสดงให้เห็นถึงความพยายามในการนำเสนอโปรตีนจิ้งหรีดในฐานะซูเปอร์ฟู้ดที่สะดวก เข้าถึงง่าย และผสมผสานเข้ากับชีวิตประจำวันของผู้คนได้อย่างลงตัว ซึ่งการสร้างแบรนด์และนวัตกรรมผลิตภัณฑ์เหล่านี้คือกุญแจสำคัญที่จะช่วยยกระดับอุตสาหกรรมโปรตีนจิ้งหรีดของไทยให้เติบโตอย่างยั่งยืนในตลาดโลก

บทสรุป: อนาคตของโปรตีนจิ้งหรีดในอุตสาหกรรมอาหารไทย

จากข้อมูลทั้งหมดเห็นได้อย่างชัดเจนว่า โปรตีนจิ้งหรีด ไม่ได้เป็นเพียงกระแสชั่วคราว แต่เป็นคำตอบที่มีศักยภาพและเป็นรูปธรรมสำหรับอุตสาหกรรมอาหารไทยในการเผชิญหน้ากับวิกฤตโลกร้อนและความท้าทายด้านความมั่นคงทางอาหาร ด้วยคุณสมบัติที่เหนือกว่าทั้งในด้านคุณค่าทางโภชนาการที่ครบถ้วน ความยั่งยืนของกระบวนการผลิตที่ใช้ทรัพยากรน้อยและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ประกอบกับตำแหน่งผู้นำของประเทศไทยในตลาดแมลงกินได้อยู่แล้ว ทำให้โปรตีนจิ้งหรีดเป็นโอกาสทางธุรกิจที่สำคัญ

การเปลี่ยนผ่านไปสู่แหล่งโปรตีนทางเลือกนี้ไม่เพียงแต่จะช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แต่ยังเป็นการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจให้กับภาคการเกษตร เปิดโอกาสให้สตาร์ทอัพและผู้ประกอบการรุ่นใหม่ได้สร้างสรรค์นวัตกรรมผลิตภัณฑ์อาหารที่ตอบโจทย์ตลาดสุขภาพและความยั่งยืนที่กำลังเติบโตทั่วโลก ดังนั้น การสนับสนุนการวิจัย พัฒนา และส่งเสริมการบริโภคโปรตีนจิ้งหรีดอย่างจริงจัง จึงอาจเป็นหนึ่งในทางรอดที่สำคัญซึ่งจะช่วยขับเคลื่อนธุรกิจอาหารของไทยให้เติบโตอย่างแข็งแกร่งและยั่งยืนต่อไปในอนาคต

ติดตามข้อมูลข่าวสารและอัปเดตความรู้ใหม่ๆ ไปกับเราต่อที่ : RANKING5

About the Author

LnW Loon

Administrator

View All Posts