เงินบาทดิจิทัล (CBDC) เฟสใหม่กระทบร้านค้า SME อย่างไร?

โครงการเงินบาทดิจิทัล หรือ Central Bank Digital Currency (CBDC) ของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) กำลังก้าวเข้าสู่เฟสการทดลองที่ใกล้ชิดกับประชาชนและผู้ประกอบการมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งการขยายการทดสอบสู่ร้านค้า SME ในปี 2569 ซึ่งเป็นสัญญาณสำคัญที่บ่งชี้ถึงการเปลี่ยนแปลงของภูมิทัศน์การเงินดิจิทัลในอนาคตอันใกล้ การทำความเข้าใจว่า เงินบาทดิจิทัล (CBDC) เฟสใหม่กระทบร้านค้า SME อย่างไร? จึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผู้ประกอบการในการเตรียมความพร้อมเพื่อรับมือกับทั้งโอกาสและความท้าทายที่จะเกิดขึ้น

ประเด็นสำคัญที่ผู้ประกอบการ SME ต้องรู้

• ลดต้นทุน เพิ่มประสิทธิภาพ: Retail CBDC มีศักยภาพในการลดต้นทุนค่าธรรมเนียมการทำธุรกรรมให้ต่ำลงอย่างมีนัยสำคัญ และช่วยให้การชำระเงินเกิดขึ้นได้แบบทันที (Real-time) ตลอด 24 ชั่วโมง ส่งผลดีต่อสภาพคล่องของธุรกิจ
• ความท้าทายด้านการปรับตัว: ผู้ประกอบการจำเป็นต้องลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล เช่น อุปกรณ์และอินเทอร์เน็ต รวมถึงยกระดับความรู้ด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์เพื่อป้องกันความเสี่ยงจากการหลอกลวง
• ความโปร่งใสทางการเงิน: ธุรกรรมผ่าน CBDC สามารถตรวจสอบได้ทั้งหมด ซึ่งเป็นดาบสองคม ด้านหนึ่งช่วยสร้างประวัติทางการเงินที่ดีและเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงสินเชื่อ แต่อีกด้านหนึ่งก็กดดันให้ธุรกิจต้องจัดการบัญชีและภาษีให้ถูกต้องตามกฎหมายมากขึ้น
• โอกาสใหม่ทางธุรกิจ: การมาถึงของ CBDC อาจช่วยลดอุปสรรคในการทำการค้าข้ามพรมแดน ทำให้ SME สามารถรับชำระเงินจากลูกค้าต่างชาติได้ง่ายและรวดเร็วยิ่งขึ้นในอนาคต

ทำความเข้าใจเงินบาทดิจิทัล (CBDC): แตกต่างจากที่ใช้อยู่อย่างไร

ก่อนจะวิเคราะห์ผลกระทบ สิ่งสำคัญคือการทำความเข้าใจว่าเงินบาทดิจิทัล (CBDC) คืออะไร และมีความแตกต่างจากระบบการชำระเงินดิจิทัลที่ร้านค้า SME คุ้นเคยในปัจจุบัน เช่น PromptPay, e-Money หรือแม้แต่สินทรัพย์ดิจิทัลอย่างคริปโตเคอร์เรนซีอย่างไร

นิยามและคุณสมบัติของ CBDC

เงินบาทดิจิทัล หรือ Retail CBDC คือเงินบาทในรูปแบบดิจิทัลที่ออกและรับรองโดยธนาคารแห่งประเทศไทยโดยตรง มีสถานะเทียบเท่ากับธนบัตรและเหรียญกษาปณ์ที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบัน สามารถใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย (Legal Tender) มีมูลค่าคงที่ 1 CBDC เท่ากับ 1 บาทเสมอ ซึ่งแตกต่างโดยสิ้นเชิงกับคริปโตเคอร์เรนซีที่มีราคาผันผวนสูงและไม่มีหน่วยงานกลางรับรองมูลค่า

หัวใจสำคัญของ CBDC คือการเป็นหนี้สินของธนาคารกลาง ซึ่งหมายความว่ามีความมั่นคงและปลอดภัยสูงสุดในระบบการเงิน ต่างจากเงินในบัญชีธนาคารพาณิชย์ที่เป็นหนี้สินของธนาคารนั้นๆ หรือเงินใน e-Wallet ที่เป็นหนี้สินของบริษัทเอกชนผู้ให้บริการ

เปรียบเทียบ CBDC กับการชำระเงินรูปแบบอื่น

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น สามารถเปรียบเทียบคุณสมบัติของ CBDC กับรูปแบบการชำระเงินดิจิทัลอื่น ๆ ได้ดังตารางต่อไปนี้

สถานะการพัฒนา CBDC ของไทย: จากหลังบ้านสู่หน้าร้านค้า

การพัฒนาเงินบาทดิจิทัลของ ธปท. ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างกะทันหัน แต่ผ่านการศึกษาและทดลองมาเป็นลำดับขั้นตอน โดยแบ่งออกเป็นเฟสต่าง ๆ ซึ่งมีความสำคัญต่อระบบการเงินในมิติที่แตกต่างกันไป

ภาพรวมเฟสการพัฒนา CBDC ในประเทศไทย

การพัฒนา CBDC ในไทยสามารถแบ่งกว้าง ๆ ได้เป็น 3 ระดับ:

1. Wholesale CBDC: เป็นการทดลองใช้ CBDC ในระดับสถาบันการเงินขนาดใหญ่ เช่น การโอนเงินระหว่างธนาคาร (โครงการอินทนนท์) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุนในระบบหลังบ้านของภาคธนาคาร เฟสนี้ผู้ประกอบการและประชาชนทั่วไปยังไม่ได้รับผลกระทบโดยตรง
2. Cross-border CBDC: เป็นการศึกษาและทดลองเพื่อใช้ CBDC ในการโอนเงินระหว่างประเทศ ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อลดระยะเวลาและค่าธรรมเนียมที่สูงในปัจจุบัน ซึ่งจะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อธุรกิจนำเข้า-ส่งออก รวมถึง E-commerce ในอนาคต
3. Retail CBDC: นี่คือ “เฟสใหม่” ที่จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อร้านค้า SME และประชาชนทั่วไป โดยเป็นการนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้ในการชำระค่าสินค้าและบริการในชีวิตประจำวัน ขณะนี้ยังอยู่ในช่วงทดลองในวงจำกัด (Pilot Test) เพื่อประเมินผลกระทบและความพร้อมก่อนพิจารณาเปิดใช้งานในวงกว้าง

ความสำคัญของ Retail CBDC ต่อธุรกิจ SME

การมาถึงของ Retail CBDC คือการย้ายเทคโนโลยีจาก “หลังบ้าน” ของธนาคารมาสู่ “หน้าร้าน” ของผู้ประกอบการโดยตรง หากมีการเปิดใช้งานจริง ร้านค้าจะต้องเตรียมพร้อมรองรับช่องทางการชำระเงินใหม่นี้ ซึ่งคล้ายกับช่วงที่ QR PromptPay เริ่มเป็นที่รู้จักในยุคแรก โดยภาครัฐมองว่า Retail CBDC จะเป็นโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินที่สำคัญที่จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพระบบชำระเงิน, กระตุ้นการแข่งขันและนวัตกรรม, และเป็นเครื่องมือในการส่งผ่านนโยบายภาครัฐไปยังประชาชนและภาคธุรกิจได้โดยตรงและรวดเร็วยิ่งขึ้น

โอกาสและผลประโยชน์สำหรับ SME จากเงินบาทดิจิทัล

แม้จะยังอยู่ในช่วงทดลอง แต่จากข้อมูลและงานวิจัย สามารถประเมินโอกาสและผลประโยชน์ที่ร้านค้าและ SME จะได้รับหาก Retail CBDC ถูกนำมาใช้งานจริงได้หลายประการ

ลดต้นทุนและเพิ่มความเร็วในการทำธุรกรรม

หนึ่งในประโยชน์ที่ชัดเจนที่สุดคือต้นทุนการทำธุรกรรมที่คาดว่าจะต่ำลงมากหรือเกือบเป็นศูนย์ การโอนเงินผ่าน CBDC สามารถออกแบบให้เป็นการโอนโดยตรงระหว่างกระเป๋าเงินดิจิทัล (Wallet) ของผู้ซื้อและผู้ขาย โดยไม่ต้องผ่านตัวกลางหลายทอด ซึ่งจะสร้างแรงกดดันให้ผู้ให้บริการชำระเงินรายอื่น ๆ เช่น บริษัทบัตรเครดิต หรือแพลตฟอร์ม Payment Gateway ต้องปรับลดค่าธรรมเนียม (MDR) ลงเพื่อแข่งขัน สิ่งนี้จะช่วยให้ร้านค้ามีกำไรสุทธิเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะธุรกิจที่มีปริมาณธุรกรรมสูง

ปรับปรุงสภาพคล่องทางการเงิน

ระบบ CBDC ถูกออกแบบมาให้สามารถชำระเงินและโอนเงินได้แบบทันที (Real-time settlement) ตลอด 24 ชั่วโมง ไม่มีวันหยุด ซึ่งจะช่วยแก้ปัญหาเงินค้างในระบบ หรือการรอเงินเคลียริ่งข้ามวันทำการของธนาคาร สำหรับ SME ที่มีกระแสเงินสดหมุนเวียนเป็นหัวใจสำคัญ การได้รับเงินค่าสินค้าและบริการเข้าบัญชีทันทีที่ขายได้ จะช่วยเพิ่มสภาพคล่อง ทำให้สามารถนำเงินไปหมุนเวียนซื้อสต็อกสินค้าหรือจ่ายค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ได้รวดเร็วยิ่งขึ้น

เปิดประตูสู่ตลาดโลกง่ายขึ้น

ต่อยอดจากโครงการ Cross-border CBDC หากระบบการชำระเงินดิจิทัลของไทยสามารถเชื่อมต่อกับ CBDC ของประเทศอื่น ๆ ได้อย่างราบรื่น จะเป็นการปฏิวัติการค้าระหว่างประเทศสำหรับ SME ธุรกิจขนาดเล็กจะสามารถรับชำระเงินจากลูกค้าต่างชาติได้โดยตรง รวดเร็ว และมีค่าธรรมเนียมต่ำกว่าการโอนเงินผ่านระบบธนาคารแบบดั้งเดิมอย่างมาก ซึ่งจะช่วยขจัดอุปสรรคและเปิดโอกาสให้ SME ไทยสามารถขายสินค้าบนแพลตฟอร์ม E-commerce ระดับโลกได้ง่ายขึ้น

สร้างความโปร่งใสและโอกาสในการเข้าถึงสินเชื่อ

เนื่องจากธุรกรรมบนระบบ CBDC สามารถบันทึกและตรวจสอบได้ทั้งหมด จึงเป็นการสร้างร่องรอยทางการเงินดิจิทัล (Digital Footprint) ที่น่าเชื่อถือให้กับธุรกิจ สถาบันการเงินสามารถใช้ข้อมูลกระแสเงินสดที่เกิดขึ้นจริงเหล่านี้มาวิเคราะห์เพื่อประกอบการพิจารณาสินเชื่อได้ง่ายขึ้น ซึ่งจะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับ SME ที่ในอดีตอาจเข้าถึงแหล่งทุนได้ยากเพราะไม่มีหลักทรัพย์ค้ำประกันหรือมีเอกสารทางการเงินที่ไม่ชัดเจน ความโปร่งใสนี้จะกลายเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างความน่าเชื่อถือและปลดล็อกโอกาสทางการเงินใหม่ ๆ

ความท้าทายและแรงกดดันที่ SME ต้องเผชิญ

แน่นอนว่าการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ย่อมมาพร้อมกับความท้าทาย การที่ เงินบาทดิจิทัล (CBDC) เฟสใหม่กระทบร้านค้า SME อย่างไร? ในด้านลบหรือเป็นแรงกดดันก็เป็นสิ่งที่ผู้ประกอบการต้องเตรียมรับมือเช่นกัน

แรงกดดันสู่การเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัลเต็มรูปแบบ

CBDC จะเป็นอีกหนึ่งตัวเร่งสำคัญที่ผลักดันสังคมไทยสู่สังคมไร้เงินสด (Cashless Society) อย่างเต็มรูปแบบ ร้านค้าที่ยังคงพึ่งพาเงินสดเป็นหลักจะเผชิญกับความเสี่ยงในการสูญเสียลูกค้ากลุ่มที่นิยมการชำระเงินดิจิทัล และอาจถูกมองว่าไม่ทันสมัยหรือไม่สะดวกเท่าคู่แข่ง การปรับตัวจึงหลีกเลี่ยงไม่ได้ ซึ่งหมายถึงการลงทุนในอุปกรณ์ที่จำเป็น เช่น สมาร์ตโฟนหรือแท็บเล็ตสำหรับรับชำระเงิน ระบบ POS ที่รองรับการเชื่อมต่อ และการมีอินเทอร์เน็ตที่เสถียร

ภาระด้านความรู้และความปลอดภัยทางไซเบอร์

เมื่อการทำธุรกรรมย้ายไปอยู่บนโลกดิจิทัลมากขึ้น ความเสี่ยงด้านความปลอดภัยไซเบอร์ก็เพิ่มขึ้นเป็นเงาตามตัว ผู้ประกอบการและพนักงานจำเป็นต้องมีความรู้ความเข้าใจในการป้องกันตนเองจากการโจรกรรมข้อมูล การหลอกลวงในรูปแบบต่าง ๆ (Phishing) และการดูแลรักษาความปลอดภัยของอุปกรณ์และรหัสผ่าน การสร้างกระบวนการทำงานภายในที่รัดกุม เช่น การกำหนดสิทธิ์เข้าถึงกระเป๋าเงินดิจิทัล และการตรวจสอบยอดเงินประจำวัน จะกลายเป็นสิ่งจำเป็น

ความโปร่งใสที่มาพร้อมกับภาระทางบัญชีและภาษี

ดังที่กล่าวไปว่าธุรกรรม CBDC สามารถตรวจสอบได้ง่าย ซึ่งหมายความว่ารายรับทั้งหมดของร้านค้าจะถูกบันทึกในระบบอย่างโปร่งใส สำหรับผู้ประกอบการที่อาจยังจัดการบัญชีไม่เป็นระบบหรือมีรายรับเงินสดที่ไม่ได้บันทึกไว้ทั้งหมด นี่คือแรงกดดันสำคัญที่ต้องปรับตัวให้เข้าสู่ระบบบัญชีและภาษีที่ถูกต้อง การเปลี่ยนแปลงนี้อาจทำให้มีภาระภาษีเพิ่มขึ้นในระยะสั้น แต่ในระยะยาวจะสร้างความน่าเชื่อถือและเป็นผลดีต่อการขยายธุรกิจ

การเปลี่ยนแปลงบทบาทของธนาคารพาณิชย์

แม้จะเป็นผลกระทบทางอ้อม แต่ก็น่าสนใจ การมาของ Retail CBDC อาจทำให้บทบาทของธนาคารพาณิชย์เปลี่ยนแปลงไป จากเดิมที่เน้นการรับฝากเงิน อาจต้องหันไปมุ่งเน้นการให้บริการทางการเงินที่มีมูลค่าเพิ่มมากขึ้น เช่น การปล่อยสินเชื่อ การให้คำปรึกษา หรือการสร้างผลิตภัณฑ์ทางการเงินใหม่ ๆ ที่เชื่อมต่อกับระบบ CBDC ซึ่ง SME จะต้องเรียนรู้ที่จะเปรียบเทียบและเลือกใช้บริการจากผู้เล่นที่หลากหลายมากขึ้น ทั้งธนาคารเดิมและผู้ให้บริการฟินเทครายใหม่

ความเสี่ยงต่อการถูก Disrupt ของธุรกิจตัวกลาง

ธุรกิจที่เป็นตัวกลางในการชำระเงิน (Payment Intermediaries) ที่ไม่ได้สร้างมูลค่าเพิ่มอื่น ๆ นอกจากการรับ-ส่งเงิน อาจเผชิญกับความยากลำบาก หาก CBDC สามารถให้บริการโอนเงินได้ฟรีหรือในต้นทุนที่ต่ำมาก SME ที่ทำธุรกิจในลักษณะนี้จำเป็นต้องทบทวนโมเดลธุรกิจและหาทางสร้างมูลค่าเพิ่มอื่น ๆ เพื่อความอยู่รอด

แนวทางการปรับตัวสำหรับร้านค้าและ SME เพื่อรับมืออนาคต

เมื่อพิจารณาทั้งโอกาสและความท้าทายแล้ว ผู้ประกอบการ SME ควรเริ่มวางแผนและปรับตัวตั้งแต่วันนี้ เพื่อให้พร้อมรับการมาถึงของเงินบาทดิจิทัล โดยมีแนวทางดังนี้

เตรียมความพร้อมโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล

เริ่มต้นจากสิ่งที่จับต้องได้ คือการมีอุปกรณ์พื้นฐานที่พร้อมใช้งาน เช่น สมาร์ตโฟนหรือแท็บเล็ตที่สามารถอัปเดตระบบปฏิบัติการได้ มีการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตที่เสถียร และหากเป็นร้านค้าที่มีหน้าร้าน ควรพิจารณาระบบจัดการร้านค้า (POS) ที่สามารถเชื่อมต่อกับ QR Code หรือแอปพลิเคชันการชำระเงินที่หลากหลายได้

ยกระดับระบบบัญชีและการเงิน

เปลี่ยนจากการทำบัญชีด้วยมือมาใช้โปรแกรมบัญชีดิจิทัล ซึ่งปัจจุบันมีให้เลือกหลากหลายทั้งแบบฟรีและเสียค่าบริการ การทำบัญชีดิจิทัลไม่เพียงช่วยให้จัดการข้อมูลได้ง่ายขึ้น แต่ยังเตรียมพร้อมสำหรับการเชื่อมต่อกับข้อมูลธุรกรรมจาก CBDC ในอนาคต และควรเริ่มลดสัดส่วนการใช้เงินสดในธุรกิจเพื่อลดต้นทุนการจัดการและความเสี่ยง

พัฒนาความรู้ความเข้าใจของบุคลากร

เจ้าของธุรกิจและพนักงานจำเป็นต้องเรียนรู้และเข้าใจวิธีการใช้งานกระเป๋าเงิน CBDC ทั้งการรับ-จ่าย-คืนเงิน การตรวจสอบยอด รวมถึงการตระหนักถึงความปลอดภัยทางไซเบอร์เบื้องต้น การจัดทำคู่มือง่าย ๆ หรือจัดการอบรมภายในองค์กรจะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในการลดความผิดพลาดและความเสี่ยง

วางแผนการเงินและภาษีอย่างโปร่งใส

ถึงเวลาเปลี่ยนมุมมองจากการหลีกเลี่ยงภาษีเป็นการวางแผนภาษีอย่างถูกต้อง ควรปรึกษานักบัญชีหรือผู้เชี่ยวชาญเพื่อวางระบบบัญชีให้สอดคล้องกับรายรับที่เกิดขึ้นจริง และใช้ประโยชน์จากความโปร่งใสนี้ในการสร้างเครดิตทางการเงินเพื่อขอสินเชื่อสำหรับการเติบโตในระยะยาว

มองหาโอกาสจากธุรกรรมออนไลน์และข้ามพรมแดน

SME ควรเริ่มศึกษาและทดลองใช้ช่องทางการขายและการชำระเงินออนไลน์ที่มีอยู่ในปัจจุบัน เช่น การขายผ่าน Social Commerce หรือ Marketplace และเปิดรับการชำระเงินที่รองรับธุรกรรมข้ามพรมแดนอย่าง PromptPay-PayNow เพื่อสร้างความคุ้นเคยและเตรียมความพร้อมสำหรับโอกาสทางการค้าที่จะเปิดกว้างขึ้นด้วย CBDC

บทสรุป: ทิศทางอนาคตของ SME ในยุคเงินบาทดิจิทัล

การมาถึงของเงินบาทดิจิทัล (CBDC) เฟสใหม่สำหรับภาคประชาชนและร้านค้า ไม่ใช่เป็นเพียงการเพิ่มช่องทางการชำระเงินอีกหนึ่งช่องทาง แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินของประเทศครั้งสำคัญ สำหรับผู้ประกอบการ SME นี่คือจุดเปลี่ยนที่มาพร้อมกับโอกาสในการลดต้นทุน เพิ่มสภาพคล่อง และขยายตลาด แต่ในขณะเดียวกันก็เป็นความท้าทายที่บีบให้ต้องปรับตัวสู่โลกดิจิทัลอย่างเต็มรูปแบบ ยอมรับความโปร่งใส และใส่ใจความปลอดภัยทางไซเบอร์มากขึ้น

กุญแจสำคัญสำหรับผู้ประกอบการคือการไม่มอง CBDC เป็นเรื่องไกลตัว แต่เริ่มเตรียมความพร้อมตั้งแต่วันนี้ ทั้งในด้านเทคโนโลยี ความรู้ และกระบวนการทำงานภายใน ธุรกิจที่สามารถปรับตัวและใช้ประโยชน์จากโครงสร้างพื้นฐานใหม่นี้ได้ก่อน จะเป็นผู้ที่ได้เปรียบในการแข่งขันและสามารถเติบโตได้อย่างยั่งยืนในระบบเศรษฐกิจดิจิทัลแห่งอนาคต

โลกการเงินกำลังหมุนไปอย่างรวดเร็ว และการเตรียมพร้อมคือกลยุทธ์ที่ดีที่สุดในการรับมือทุกการเปลี่ยนแปลง อ่านบทความเพิ่มเติม

About the Author

LnW Loon

Administrator

View All Posts