เงินบาทดิจิทัล (CBDC) คืออะไร? กระทบเราแค่ไหน

เงินบาทดิจิทัล หรือ Central Bank Digital Currency (CBDC) เป็นโครงการพัฒนารูปแบบเงินตราของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ที่อาจเข้ามามีบทบาทสำคัญในระบบการเงินของประเทศในอนาคต สกุลเงินดิจิทัลนี้ถูกออกแบบมาเพื่อเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการชำระเงิน ควบคู่ไปกับเงินสด บัตรเดบิต/เครดิต และบริการโมบายแบงก์กิ้งที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในปัจจุบัน การทำความเข้าใจในหลักการพื้นฐาน ความแตกต่างจากสินทรัพย์ดิจิทัลประเภทอื่น และผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น จึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกคนเพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีการเงินครั้งสำคัญนี้

ประเด็นสำคัญเกี่ยวกับเงินบาทดิจิทัล

• เงินบาทดิจิทัล (Retail CBDC) คือ สกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทย มีมูลค่าเทียบเท่าเงินบาทจริงในอัตราส่วน 1:1 และสามารถใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายเหมือนธนบัตร
• แตกต่างจากคริปโตเคอร์เรนซี โดยสิ้นเชิง เนื่องจาก CBDC มีมูลค่าคงที่ ไม่ผันผวน และมีหน่วยงานกลาง (ธปท.) ควบคุมดูแล สร้างความน่าเชื่อถือและความปลอดภัยที่สูงกว่า
• ไม่ใช่เงินฝากและไม่มีดอกเบี้ย โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อใช้เป็นสื่อกลางในการชำระเงิน ไม่ใช่เพื่อการออมหรือลงทุน จึงไม่ส่งผลกระทบต่อบทบาทของเงินฝากในระบบธนาคารพาณิชย์
• เพิ่มทางเลือกและประสิทธิภาพ ในการชำระเงินให้รวดเร็ว ปลอดภัย และมีต้นทุนต่ำลง ทั้งยังช่วยสนับสนุนการพัฒนานวัตกรรมทางการเงินและเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศ
• อยู่ระหว่างการทดสอบ โครงการยังอยู่ในขั้นตอนการศึกษาและทดสอบในวงจำกัด เพื่อประเมินผลกระทบและความพร้อมก่อนพิจารณาเปิดใช้งานในวงกว้างสำหรับประชาชนทั่วไป

ทำความเข้าใจ เงินบาทดิจิทัล (CBDC) คืออะไร? และสำคัญอย่างไร

การมาถึงของเทคโนโลยีดิจิทัลได้เปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตในหลายมิติ รวมถึงภาคการเงินที่เห็นการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ในบริบทนี้ คำว่า เงินบาทดิจิทัล (CBDC) คืออะไร? กลายเป็นคำถามที่ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง เงินบาทดิจิทัล หรือที่รู้จักในชื่อ Retail CBDC คือ สกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลางของประเทศ ซึ่งในกรณีของไทยคือธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) โดยมีสถานะเป็นเงินที่ใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย มีมูลค่าคงที่เทียบเท่าเงินบาทในรูปแบบธนบัตรและเหรียญกษาปณ์แบบ 1 ต่อ 1 กล่าวคือ 1 บาทดิจิทัล มีค่าเท่ากับ 1 บาทเสมอ

ความสำคัญของการพัฒนาเงินบาทดิจิทัลเกิดขึ้นจากแนวโน้มของโลกที่กำลังก้าวเข้าสู่สังคมไร้เงินสดอย่างเต็มรูปแบบ ธนาคารกลางทั่วโลกต่างเล็งเห็นถึงความจำเป็นในการมีเงินดิจิทัลที่ออกโดยภาครัฐ เพื่อเป็นโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินที่มั่นคง ปลอดภัย และน่าเชื่อถือ รองรับนวัตกรรมและกิจกรรมทางเศรษฐกิจในโลกยุคใหม่ อีกทั้งยังเป็นการรักษาสมดุลของระบบการเงิน ไม่ให้พึ่งพิงเงินดิจิทัลที่ออกโดยภาคเอกชนเพียงอย่างเดียว ซึ่งอาจมีความเสี่ยงด้านเสถียรภาพและความปลอดภัยสูงกว่า ดังนั้น การพัฒนาเงินบาทดิจิทัลจึงเป็นก้าวที่สำคัญในการเตรียมความพร้อมของประเทศไทยให้สามารถรับมือกับภูมิทัศน์ทางการเงินที่เปลี่ยนแปลงไป และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในระยะยาว

เจาะลึกนิยามและหลักการทำงานของ CBDC

เพื่อให้เข้าใจแนวคิดของเงินบาทดิจิทัลอย่างลึกซึ้ง จำเป็นต้องทำความเข้าใจองค์ประกอบหลัก ทั้งในด้านของผู้ออกและเทคโนโลยีที่อยู่เบื้องหลัง ซึ่งเป็นปัจจัยที่ทำให้ CBDC มีความแตกต่างจากสินทรัพย์ดิจิทัลประเภทอื่นอย่างชัดเจน

CBDC: สกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลาง

หัวใจสำคัญของ CBDC คือการเป็น “หนี้สินของธนาคารกลาง” ที่อยู่ในรูปแบบดิจิทัล ซึ่งหมายความว่าเงินบาทดิจิทัลทุกหน่วยจะมีธนาคารแห่งประเทศไทยเป็นผู้รับรองมูลค่าและประกันความน่าเชื่อถือ ต่างจากเงินฝากในธนาคารพาณิชย์ที่เป็น “หนี้สินของธนาคารพาณิชย์” แนวคิดนี้คล้ายคลึงกับธนบัตรที่เราใช้กันในปัจจุบัน ซึ่งถือเป็นหนี้สินของธนาคารกลางที่ประชาชนถือครองโดยตรง ด้วยเหตุนี้ CBDC จึงมีความปลอดภัยสูงสุด เพราะได้รับการค้ำประกันจากหน่วยงานที่มีความมั่นคงที่สุดในระบบการเงินของประเทศ

การออกแบบให้ CBDC มีมูลค่าคงที่ (Stable Value) โดยผูกกับเงินบาทแบบ 1:1 ทำให้เงินบาทดิจิทัลมีคุณสมบัติเป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยน (Medium of Exchange) ที่มีประสิทธิภาพ สามารถใช้วัดมูลค่า (Unit of Account) และเก็บรักษามูลค่า (Store of Value) ได้เช่นเดียวกับเงินสด ซึ่งเป็นคุณสมบัติพื้นฐานของเงินตราที่สมบูรณ์

เทคโนโลยีบล็อกเชน: หัวใจของความปลอดภัย

เบื้องหลังการทำงานของเงินบาทดิจิทัลคือการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีการประมวลผลแบบกระจายศูนย์ (Distributed Ledger Technology: DLT) ซึ่งบล็อกเชน (Blockchain) เป็นหนึ่งในรูปแบบของ DLT ที่เป็นที่รู้จักกันดี เทคโนโลยีนี้ช่วยให้การบันทึกและตรวจสอบธุรกรรมมีความโปร่งใส ปลอดภัย และยากต่อการปลอมแปลงหรือแก้ไขข้อมูลย้อนหลัง

ในระบบของ CBDC ธุรกรรมการโอนเงินจะถูกบันทึกเป็น “บล็อก” (Block) ของข้อมูล และเชื่อมต่อกันเป็น “สายโซ่” (Chain) อย่างต่อเนื่อง ทุกธุรกรรมจะได้รับการตรวจสอบและยืนยันจากผู้มีส่วนร่วมในเครือข่าย (Nodes) ก่อนที่จะถูกบันทึกอย่างถาวร ทำให้มั่นใจได้ว่าเงินบาทดิจิทัลไม่สามารถถูกใช้ซ้ำซ้อน (Double-spending) และทุกการเคลื่อนไหวของเงินสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ อย่างไรก็ตาม บล็อกเชนที่ใช้สำหรับ CBDC จะเป็นระบบปิด (Permissioned Blockchain) ที่ควบคุมโดยธปท.และสถาบันการเงินที่ได้รับอนุญาต ซึ่งแตกต่างจากบล็อกเชนของคริปโตเคอร์เรนซีส่วนใหญ่ที่เป็นระบบเปิด (Permissionless) และไม่มีผู้ควบคุมกลาง

เปรียบเทียบเงินบาทดิจิทัลกับเงินประเภทอื่นๆ

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น การเปรียบเทียบคุณสมบัติของเงินบาทดิจิทัลกับเงินและสินทรัพย์ดิจิทัลประเภทอื่น ๆ ที่มีอยู่ในปัจจุบันจะช่วยให้เข้าใจบทบาทและตำแหน่งของ CBDC ในระบบนิเวศทางการเงินได้ดียิ่งขึ้น

ความแตกต่างจากคริปโตเคอร์เรนซี

แม้จะใช้เทคโนโลยีบล็อกเชนคล้ายกัน แต่ CBDC และคริปโตเคอร์เรนซี (เช่น Bitcoin, Ethereum) มีความแตกต่างกันโดยพื้นฐาน ประการแรกคือ ผู้ออกและผู้ควบคุม CBDC ออกและควบคุมโดยธนาคารกลางซึ่งเป็นหน่วยงานภาครัฐ ในขณะที่คริปโตเคอร์เรนซีส่วนใหญ่ถูกสร้างขึ้นโดยภาคเอกชนและมีลักษณะกระจายศูนย์ ไม่มีหน่วยงานกลางกำกับดูแล ประการที่สองคือ ความคงที่ของมูลค่า CBDC มีมูลค่าคงที่เทียบเท่าเงินบาท แต่คริปโตเคอร์เรนซีมีมูลค่าผันผวนสูงมากตามกลไกตลาดและแรงเก็งกำไร จึงไม่เหมาะกับการเป็นสื่อกลางในการชำระเงินในชีวิตประจำวัน และประการสุดท้ายคือ สถานะทางกฎหมาย CBDC สามารถใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย ในขณะที่คริปโตเคอร์เรนซียังไม่ได้รับการยอมรับให้เป็นเงินตราที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายในประเทศไทย

ความแตกต่างจากเงินอิเล็กทรอนิกส์ (e-Money)

e-Money คือมูลค่าเงินที่บันทึกในสื่ออิเล็กทรอนิกส์ เช่น บัตรโดยสารรถไฟฟ้า หรือเงินในกระเป๋าเงินดิจิทัล (e-Wallet) ของผู้ให้บริการเอกชน แม้จะใช้งานสะดวก แต่ e-Money มีข้อจำกัดคือมักจะใช้ได้เฉพาะในเครือข่ายของผู้ให้บริการรายนั้น ๆ (Closed-loop) ในทางกลับกัน เงินบาทดิจิทัลถูกออกแบบมาให้เป็นโครงสร้างพื้นฐานที่สามารถใช้งานได้เป็นการทั่วไป (Open-loop) ทั่วประเทศโดยไม่จำกัดเครือข่าย นอกจากนี้ e-Money เป็นหนี้สินของบริษัทเอกชนผู้ให้บริการ ในขณะที่ CBDC เป็นหนี้สินของธนาคารกลาง ซึ่งมีความน่าเชื่อถือและเสถียรภาพสูงกว่า

ความแตกต่างจากเงินฝากธนาคารและโมบายแบงก์กิ้ง

เงินบาทดิจิทัลมีลักษณะคล้าย “เงินสดในรูปแบบดิจิทัล” มากกว่า “เงินฝาก” จุดแตกต่างที่สำคัญคือ CBDC ไม่มีการจ่ายดอกเบี้ย ซึ่งเป็นการออกแบบเชิงนโยบายเพื่อป้องกันไม่ให้ประชาชนถอนเงินฝากจำนวนมากจากธนาคารพาณิชย์มาถือครอง CBDC จนอาจกระทบต่อเสถียรภาพของระบบธนาคาร การใช้งาน CBDC จะเป็นการโอนมูลค่าโดยตรงระหว่างผู้ใช้ คล้ายกับการยื่นเงินสดให้กัน แต่อยู่ในรูปแบบดิจิทัล ในขณะที่การโอนเงินผ่านโมบายแบงก์กิ้งเป็นการสั่งให้ธนาคารย้ายเงินในบัญชีเงินฝากจากบัญชีหนึ่งไปยังอีกบัญชีหนึ่ง ซึ่งเป็นการทำธุรกรรมผ่านตัวกลางคือธนาคารพาณิชย์

สถานะการพัฒนาและการใช้งานในประเทศไทย

ธนาคารแห่งประเทศไทยได้ดำเนินการศึกษาและพัฒนาโครงการเงินบาทดิจิทัลอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้มั่นใจว่าการนำมาใช้งานจะเกิดประโยชน์สูงสุดและมีผลกระทบเชิงลบน้อยที่สุดต่อระบบการเงินโดยรวม

โครงการทดสอบและความคืบหน้าจาก ธปท.

นับตั้งแต่ช่วงกลางปี 2565 (ค.ศ. 2022) ธปท. ได้เริ่มดำเนินโครงการทดสอบการใช้งานเงินบาทดิจิทัลในระดับรายย่อย (Retail CBDC) ในวงจำกัด (Pilot Test) โดยร่วมมือกับสถาบันการเงินและผู้ให้บริการภาคเอกชนบางราย การทดสอบนี้แบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก ได้แก่

1. ระดับพื้นฐาน (Foundation Track): เป็นการทดสอบการใช้งานพื้นฐาน เช่น การเติมเงิน การโอนเงิน และการชำระค่าสินค้าและบริการ เพื่อประเมินประสิทธิภาพและความปลอดภัยของเทคโนโลยีและระบบที่ออกแบบไว้
2. ระดับนวัตกรรม (Innovation Track): เป็นการเปิดให้ภาคเอกชนและนักพัฒนาเสนอกรณีการใช้งาน (Use Case) ใหม่ ๆ ที่ต่อยอดจากโครงสร้างพื้นฐานของ CBDC เพื่อค้นหาศักยภาพในการสร้างนวัตกรรมทางการเงินที่หลากหลาย

วัตถุประสงค์หลักของการทดสอบคือเพื่อรวบรวมข้อมูลและข้อคิดเห็นจากผู้ใช้งานจริง ศึกษาผลกระทบในเชิงเทคนิคและเชิงนโยบาย รวมถึงสร้างความรู้ความเข้าใจให้กับสาธารณชนเกี่ยวกับเงินบาทดิจิทัล ข้อมูลที่ได้จากการทดสอบจะเป็นปัจจัยสำคัญในการตัดสินใจของ ธปท. ว่าจะมีการเปิดใช้งาน Retail CBDC ในวงกว้างต่อไปหรือไม่และเมื่อใด

วิธีการแลกเปลี่ยนและใช้งานในอนาคต

หากมีการเปิดใช้งานในอนาคต ประชาชนทั่วไปจะสามารถเข้าถึงเงินบาทดิจิทัลได้โดยการแลกจากเงินสดหรือเงินในบัญชีธนาคารผ่านช่องทางของสถาบันการเงินที่เข้าร่วมโครงการ เช่น แอปพลิเคชันบนสมาร์ทโฟน หรือกระเป๋าเงินดิจิทัลที่พัฒนาขึ้นมาโดยเฉพาะ การแลกเปลี่ยนจะเป็นไปในอัตรา 1:1 เสมอ และ ธปท. จะมีกลไกในการดูแลให้มีเงินบาทจริงสำรองไว้เต็มจำนวนเพื่อหนุนหลังเงินบาทดิจิทัลที่หมุนเวียนในระบบทั้งหมด

การออกแบบระบบจะให้ความสำคัญกับความง่ายในการใช้งานและความปลอดภัยสูงสุด เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้ใช้ โดยมีเป้าหมายให้การใช้จ่ายด้วยเงินบาทดิจิทัลมีความสะดวก รวดเร็ว และให้ความรู้สึกไม่ต่างจากการใช้เงินสดหรือโมบายแบงก์กิ้งในปัจจุบัน

ผลกระทบของเงินบาทดิจิทัลต่อประชาชนและระบบเศรษฐกิจ

การนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้นั้นมีทั้งประโยชน์และข้อควรพิจารณา ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อทั้งประชาชนทั่วไปและภาพรวมของเศรษฐกิจประเทศในมิติต่างๆ

ประโยชน์และโอกาสในยุคดิจิทัล

• เพิ่มทางเลือกในการชำระเงิน: ประชาชนจะมีช่องทางการชำระเงินที่ปลอดภัยและน่าเชื่อถือเพิ่มขึ้นอีกหนึ่งช่องทาง ซึ่งสามารถใช้งานได้แม้ในสถานการณ์ที่ระบบของธนาคารพาณิชย์อาจขัดข้อง
• ลดต้นทุนในระบบการเงิน: ในระยะยาว การใช้เงินดิจิทัลสามารถช่วยลดต้นทุนที่เกี่ยวข้องกับการผลิต การจัดการ และการขนส่งธนบัตรและเหรียญกษาปณ์ได้
• สนับสนุนเศรษฐกิจดิจิทัล: การมีโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินดิจิทัลที่ออกโดยรัฐ จะช่วยส่งเสริมให้เกิดนวัตกรรมการบริการทางการเงินใหม่ๆ (Programmable Money) เช่น การตั้งเงื่อนไขการชำระเงินอัตโนมัติ ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อภาคธุรกิจ
• เพิ่มการเข้าถึงบริการทางการเงิน (Financial Inclusion): สำหรับกลุ่มประชากรที่ไม่มีบัญชีธนาคารหรือไม่สามารถเข้าถึงบริการทางการเงินเต็มรูปแบบ CBDC อาจเป็นช่องทางให้สามารถเข้าถึงระบบการชำระเงินดิจิทัลได้ง่ายขึ้น

ข้อควรพิจารณาและมาตรการป้องกันความเสี่ยง

แม้จะมีประโยชน์หลายด้าน แต่การนำ CBDC มาใช้ก็มีความท้าทายเช่นกัน ธปท. ได้ตระหนักถึงประเด็นเหล่านี้และได้ออกแบบมาตรการป้องกันไว้ล่วงหน้า ประเด็นสำคัญคือความเสี่ยงที่จะเกิดการแห่ถอนเงินฝากจากธนาคารพาณิชย์ (Bank Run) หากประชาชนขาดความเชื่อมั่นในระบบและหันไปถือครอง CBDC จำนวนมาก ซึ่งอาจกระทบต่อเสถียรภาพของสถาบันการเงิน

เพื่อป้องกันความเสี่ยงดังกล่าว ธปท. จึงมีแนวทางในการจำกัดวงเงินการถือครองหรือการแลก CBDC ในช่วงแรก และที่สำคัญคือการออกแบบให้ CBDC ไม่จ่ายดอกเบี้ย เพื่อให้เงินบาทดิจิทัลทำหน้าที่เป็นสื่อกลางในการชำระเงินเป็นหลัก และไม่เข้ามาแข่งขันกับเงินฝากของธนาคารพาณิชย์ซึ่งเป็นแหล่งเงินทุนสำคัญในการปล่อยสินเชื่อเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจ

บทสรุป: อนาคตการเงินไทยกับเงินบาทดิจิทัล

สรุปแล้ว เงินบาทดิจิทัล (Retail CBDC) คือการยกระดับเงินบาทให้อยู่ในรูปแบบดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทยโดยตรง เพื่อเป็นโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินแห่งอนาคตที่รองรับเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศ โดยมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความปลอดภัยของระบบการชำระเงิน ควบคู่ไปกับการส่งเสริมนวัตกรรมทางการเงินใหม่ๆ

สำหรับประชาชนทั่วไป เงินบาทดิจิทัลจะเข้ามาเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน ที่มีความสะดวก รวดเร็ว และปลอดภัยสูง เทียบเท่ากับการใช้เงินสด แต่ไม่ใช่สิ่งที่จะเข้ามาแทนที่เงินสดหรือเงินฝากธนาคารโดยสมบูรณ์ในเร็ววันนี้ การพัฒนาและการตัดสินใจนำมาใช้งานจริงยังต้องผ่านกระบวนการศึกษาและทดสอบอย่างรอบคอบ เพื่อให้มั่นใจว่าจะเป็นประโยชน์ต่อทุกภาคส่วนและไม่สร้างความเสี่ยงต่อเสถียรภาพทางเศรษฐกิจของประเทศโดยรวม การติดตามความคืบหน้าของโครงการนี้จึงเป็นเรื่องสำคัญสำหรับทุกคน เพื่อเตรียมพร้อมสู่โลกการเงินยุคใหม่ที่กำลังจะมาถึง

สำหรับข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับเทคโนโลยี นโยบายการเงิน และเทรนด์ใหม่ๆ ที่น่าสนใจ สามารถ อ่านบทความเพิ่มเติม เพื่อให้ก้าวทันทุกความเคลื่อนไหวในโลกธุรกิจและการลงทุน

About the Author

LnW Loon

Administrator

View All Posts