บาทดิจิทัล (CBDC) เขย่าร้านค้า! ปรับตัวยังไงเมื่อเงินสดหายไป?

การมาถึงของเงินบาทดิจิทัล หรือ Central Bank Digital Currency (CBDC) กำลังจะกลายเป็นจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญของภูมิทัศน์ทางการเงินในประเทศไทย โดยเฉพาะสำหรับผู้ประกอบการและร้านค้าปลีก การเปลี่ยนผ่านจากเงินสดสู่สกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลางโดยตรงนี้ นำมาซึ่งคำถามสำคัญว่า ธุรกิจจะได้รับผลกระทบและต้องเตรียมความพร้อมอย่างไร

บทนำ: ทำความรู้จักบาทดิจิทัล และอนาคตการเงินไทย

คำถามที่ว่า บาทดิจิทัล (CBDC) เขย่าร้านค้า! ปรับตัวยังไงเมื่อเงินสดหายไป? กำลังกลายเป็นประเด็นที่ผู้ประกอบการธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) รวมถึงร้านค้าปลีกทั่วประเทศต้องให้ความสนใจอย่างใกล้ชิด เมื่อธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) กำลังเดินหน้าโครงการพัฒนาและทดสอบเงินบาทในรูปแบบดิจิทัลสำหรับภาคประชาชน (Retail CBDC) ซึ่งนับเป็นหมุดหมายสำคัญในการผลักดันประเทศไทยสู่สังคมไร้เงินสด (Cashless Society) อย่างเต็มตัว การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้ไม่เพียงส่งผลกระทบต่อพฤติกรรมการใช้จ่ายของผู้บริโภคเท่านั้น แต่ยังสร้างทั้งโอกาสและความท้าทายใหม่ๆ ให้กับภาคธุรกิจที่ต้องเตรียมพร้อมรับมือกับการเปลี่ยนผ่านของระบบการชำระเงินแห่งอนาคต

โครงการนี้เริ่มต้นวางแนวทางการพัฒนามาตั้งแต่เดือนเมษายน 2564 โดยต่อยอดจากความสำเร็จของโครงการอินทนนท์ที่เน้นการโอนเงินระหว่างสถาบันการเงิน และได้รับการตอบรับที่ดีจากการสำรวจความคิดเห็นของประชาชน การที่ ธปท. เตรียมขยายผลการทดสอบสู่ภาคประชาชนและร้านค้าภายในปี 2569 ยิ่งเป็นการส่งสัญญาณที่ชัดเจนว่า CBDC ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป แต่เป็นสิ่งที่ทุกภาคส่วนต้องเริ่มศึกษาและทำความเข้าใจ เพื่อให้สามารถปรับตัวและใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีใหม่นี้ได้อย่างเต็มศักยภาพ

บาทดิจิทัล (Retail CBDC) คืออะไร?

นิยามและความแตกต่างจากเงินดิจิทัลประเภทอื่น

Retail CBDC หรือ บาทดิจิทัล คือ สกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เพื่อให้ประชาชนทั่วไปใช้ในการทำธุรกรรมรายย่อยในชีวิตประจำวัน จุดเด่นสำคัญของ CBDC คือมีสถานะเป็นเงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย (Legal Tender) เช่นเดียวกับธนบัตรและเหรียญกษาปณ์ที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน ซึ่งหมายความว่าการถือครอง CBDC ก็เปรียบเสมือนการถือเงินสดในรูปแบบดิจิทัล โดยมีมูลค่าคงที่ 1 บาทดิจิทัล เท่ากับ 1 บาทเสมอ และมีความเสี่ยงเป็นศูนย์ เพราะมีสินทรัพย์ของธนาคารกลางหนุนหลัง

ความแตกต่างของ CBDC เมื่อเทียบกับเงินดิจิทัลประเภทอื่น สามารถสรุปได้ดังนี้:

• เงินฝากในบัญชีธนาคาร (Commercial Bank Money): แม้จะเป็นเงินในรูปแบบดิจิทัลที่ใช้กันแพร่หลาย แต่เงินฝากคือภาระผูกพันของธนาคารพาณิชย์ต่อผู้ฝากเงิน ในขณะที่ CBDC คือภาระผูกพันของธนาคารกลางโดยตรงต่อผู้ถือครอง ซึ่งมีความเสี่ยงต่ำที่สุดในระบบการเงิน
• เงินอิเล็กทรอนิกส์ (e-Money): เงินในแอปพลิเคชันวอลเล็ตต่างๆ เช่น TrueMoney Wallet หรือ Rabbit LINE Pay ถือเป็น e-Money ซึ่งเป็นเงินที่ออกโดยผู้ให้บริการทางการเงินที่ไม่ใช่ธนาคาร (Non-bank) ผู้ใช้บริการมีความเสี่ยงหากผู้ให้บริการประสบปัญหาทางการเงิน แต่สำหรับ CBDC ความเสี่ยงนี้จะหมดไป
• คริปโตเคอร์เรนซี (Cryptocurrency): สกุลเงินดิจิทัลเช่น Bitcoin หรือ Ethereum เป็นสินทรัพย์ดิจิทัลที่สร้างบนระบบกระจายศูนย์ (Decentralized) ไม่ได้ออกหรือควบคุมโดยหน่วยงานกลางใดๆ ทำให้มีมูลค่าผันผวนสูงมากตามกลไกตลาด และไม่ถือเป็นเงินที่ใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายในหลายประเทศ ซึ่งต่างจาก CBDC ที่มีมูลค่าคงที่และมีสถานะทางกฎหมายชัดเจน

การถือครอง CBDC ให้ความมั่นคงปลอดภัยเทียบเท่ากับการถือธนบัตรที่ออกโดยธนาคารกลาง แต่มาในรูปแบบดิจิทัลที่สะดวกต่อการใช้งานในยุคใหม่ ลดความเสี่ยงจากการพึ่งพิงผู้ให้บริการภาคเอกชนเพียงอย่างเดียว

สถานะการพัฒนาและการทดสอบในปัจจุบัน

ธนาคารแห่งประเทศไทยได้ดำเนินการพัฒนาและทดสอบ Retail CBDC อย่างต่อเนื่องและเป็นขั้นตอน โดยปัจจุบันโครงการอยู่ในระยะที่สอง คือ การทดสอบในวงจำกัด (Pilot Test) ซึ่งเริ่มขึ้นในช่วงปลายปี 2565 และคาดว่าจะขยายผลต่อไป การทดสอบนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิภาพและความปลอดภัยของระบบในสภาพแวดล้อมจริง แต่ยังจำกัดอยู่ในกลุ่มผู้เข้าร่วมที่กำหนดไว้ 4 กลุ่มหลัก ได้แก่

1. ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.): ในฐานะผู้ออกและบริหารจัดการระบบ
2. สถาบันการเงินและผู้ให้บริการทางการเงิน: เช่น ธนาคารพาณิชย์และผู้ให้บริการที่ไม่ใช่ธนาคาร (Non-bank) ทำหน้าที่เป็นตัวกลางในการกระจาย CBDC สู่ผู้ใช้งาน
3. ร้านค้า: กลุ่มธุรกิจและร้านค้าที่เข้าร่วมโครงการเพื่อทดสอบระบบการรับชำระเงิน
4. ประชาชน: ผู้ใช้งานทั่วไปจำนวนจำกัด (ประมาณ 10,000 คน) ที่ได้รับคัดเลือกให้เข้าร่วมทดสอบการใช้งาน

ในกระบวนการทดสอบนี้ มีสถาบันการเงินชั้นนำอย่างธนาคารไทยพาณิชย์ที่ได้พัฒนาแอปพลิเคชัน “CBDC SCB” ขึ้นมาโดยเฉพาะเพื่อรองรับการทดสอบ นอกจากนี้ ยังมี “Innovation Track” ซึ่งเป็นกระบวนการที่เปิดให้ภาคเอกชนและนักพัฒนาเสนอนวัตกรรมหรือกรณีการใช้งานใหม่ๆ บนระบบ CBDC แต่จะดำเนินการในลักษณะของระบบปิด (Sandbox) เพื่อศึกษาความเป็นไปได้โดยยังไม่เปิดให้ใช้งานจริงกับร้านค้าทั่วไป

สิ่งสำคัญที่ต้องเน้นย้ำคือ ณ ปัจจุบัน (ข้อมูล ณ วันที่ 7 เมษายน 2569) บาทดิจิทัลยังอยู่ในขั้นตอนการทดลองและยังไม่ได้ถูกนำมาใช้เพื่อการลงทุนหรือเปิดให้ประชาชนทั่วไปใช้งานอย่างเป็นทางการ การดำเนินการทุกอย่างอยู่ภายใต้การกำกับดูแลอย่างใกล้ชิดของ ธปท. เพื่อสร้างความมั่นใจก่อนจะมีการพิจารณาเปิดใช้งานในวงกว้างต่อไปในอนาคต

ผลกระทบของบาทดิจิทัลต่อร้านค้าและระบบเศรษฐกิจ

การเปลี่ยนแปลงสู่สังคมไร้เงินสดเต็มรูปแบบ

การเกิดขึ้นของบาทดิจิทัลจะเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาที่สำคัญในการผลักดันสังคมไทยให้ก้าวสู่การเป็นสังคมไร้เงินสดอย่างสมบูรณ์ แม้ในปัจจุบันการชำระเงินผ่าน e-Money และ QR Code จะได้รับความนิยมอย่างสูง แต่การมีอยู่ของ CBDC จะเข้ามาเป็นอีกหนึ่งทางเลือกหลักที่อาจมาทดแทนการใช้เงินสดและ e-Money บางส่วนได้ในระยะยาว สำหรับร้านค้า นี่หมายถึงการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของผู้บริโภคที่จะคุ้นเคยกับการใช้จ่ายผ่านช่องทางดิจิทัลมากยิ่งขึ้น การพึ่งพาเงินสดจะลดน้อยลงอย่างมีนัยสำคัญ ส่งผลให้ร้านค้าต้องมีความพร้อมในการรับชำระเงินดิจิทัลทุกรูปแบบเพื่อไม่ให้สูญเสียโอกาสทางธุรกิจ

เพิ่มความโปร่งใสและลดปัญหาเศรษฐกิจนอกระบบ

หนึ่งในคุณสมบัติที่โดดเด่นของเทคโนโลยีที่อยู่เบื้องหลัง CBDC คือความสามารถในการตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ธุรกรรมทางการเงินทุกรายการจะถูกบันทึกและสามารถสร้างเส้นทางของเงิน (Data Trail) ได้ ซึ่งคุณสมบัตินี้จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อการลดขนาดของเศรษฐกิจนอกระบบ (Grey Economy/Black Economy) ที่มักพึ่งพาการใช้เงินสดเพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบ

ในมุมของภาครัฐ ความโปร่งใสนี้ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการดำเนินนโยบายทางการคลัง ยกตัวอย่างเช่น การให้เงินอุดหนุนหรือสวัสดิการต่างๆ สามารถตั้งเงื่อนไข (Programmable Money) ให้เงินบาทดิจิทัลนั้นถูกนำไปใช้จ่ายได้เฉพาะกับร้านค้าหรือสินค้าที่กำหนดไว้เท่านั้น เช่น โครงการเงินช่วยเหลือค่าเล่าเรียน 2,000 บาท สามารถกำหนดให้ใช้ได้เฉพาะกับร้านค้าอุปกรณ์การเรียนที่ลงทะเบียนไว้ ซึ่งจะช่วยลดปัญหาการรั่วไหลของเงินสนับสนุนและทำให้เงินถึงมือผู้ที่ต้องการความช่วยเหลืออย่างแท้จริง คล้ายกับแนวทางที่รัฐบาลจีนใช้กับเงินหยวนดิจิทัล

ประสิทธิภาพและความปลอดภัยที่เหนือกว่า

สำหรับร้านค้าและผู้ประกอบการ การเปลี่ยนผ่านสู่การใช้บาทดิจิทัลจะช่วยลดต้นทุนและภาระที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการเงินสดได้อย่างมหาศาล ไม่ว่าจะเป็นต้นทุนการขนส่งเงินที่ต้องมีการประกันความปลอดภัย ต้นทุนการนับและเก็บรักษาเงินสด รวมถึงความเสี่ยงจากการถูกโจรกรรมหรือการรับธนบัตรปลอม CBDC จะช่วยขจัดปัญหาเหล่านี้ไปได้ นอกจากนี้ ระบบการชำระเงินดิจิทัลยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการกระทบยอดบัญชีและการทำบัญชีให้เป็นไปโดยอัตโนมัติและแม่นยำยิ่งขึ้น

ในภาพรวม การมี CBDC เป็นโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินดิจิทัลของประเทศ จะช่วยส่งเสริมการแข่งขันระหว่างผู้ให้บริการชำระเงิน ซึ่งอาจนำไปสู่การลดลงของค่าธรรมเนียมการทำธุรกรรมในระยะยาว ทำให้ร้านค้ามีต้นทุนที่ต่ำลงและสามารถเข้าถึงบริการทางการเงินดิจิทัลได้ง่ายและทั่วถึงยิ่งขึ้น

ร้านค้าและ SME ต้องปรับตัวอย่างไร?

ข่าวดีสำหรับผู้ประกอบการคือการปรับตัวเพื่อรองรับบาทดิจิทัลนั้นไม่จำเป็นต้องเป็นการลงทุนครั้งใหญ่หรือการเปลี่ยนแปลงระบบที่ซับซ้อนเสมอไป เนื่องจาก ธปท. มีแนวทางในการพัฒนาให้ CBDC สามารถทำงานร่วมกับโครงสร้างพื้นฐานการชำระเงินที่มีอยู่แล้วในปัจจุบันได้ ร้านค้าส่วนใหญ่จึงสามารถอัปเกรดหรือปรับปรุงระบบเดิมเพียงเล็กน้อยเพื่อรองรับช่องทางการชำระเงินใหม่นี้

จากตารางจะเห็นได้ว่า การเปลี่ยนผ่านสำหรับร้านค้าที่คุ้นเคยกับระบบการชำระเงินดิจิทัลอยู่แล้วจะเป็นไปอย่างราบรื่น โดยหัวใจสำคัญคือการประสานงานกับผู้ให้บริการทางการเงินที่ร้านค้าใช้อยู่ เพื่อตรวจสอบและดำเนินการอัปเดตระบบให้พร้อมรองรับเมื่อ CBDC เปิดให้ใช้งานอย่างเป็นทางการ

สรุป: เตรียมพร้อมรับมืออนาคตการเงินดิจิทัล

บาทดิจิทัล (CBDC) ไม่ใช่เพียงแค่เทคโนโลยีใหม่ แต่เป็นวิวัฒนาการขั้นต่อไปของระบบการเงินที่จะเข้ามาเปลี่ยนวิถีการใช้จ่ายและการดำเนินธุรกิจในประเทศไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ แม้ว่าโครงการจะยังอยู่ในช่วงของการทดสอบและยังต้องเผชิญกับความท้าทายอีกหลายด้านก่อนจะนำมาใช้ในวงกว้าง แต่ทิศทางที่ชัดเจนคืออนาคตของการเงินกำลังมุ่งหน้าสู่โลกดิจิทัลอย่างเต็มตัว

สำหรับร้านค้าและผู้ประกอบการ SME การมาถึงของ CBDC ถือเป็นทั้งความท้าทายในการปรับตัวและโอกาสในการยกระดับธุรกิจ การเตรียมความพร้อมตั้งแต่เนิ่นๆ ด้วยการทำความเข้าใจในหลักการทำงาน ผลกระทบ และแนวทางการปรับใช้เทคโนโลยี จะช่วยให้ธุรกิจสามารถเปลี่ยนผ่านได้อย่างราบรื่น ลดต้นทุนการจัดการเงินสด เพิ่มประสิทธิภาพในการดำเนินงาน และเข้าถึงลูกค้าในยุคดิจิทัลได้ดียิ่งขึ้น การเปิดรับและศึกษาเทคโนโลยีใหม่ๆ อยู่เสมอจึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะทำให้ธุรกิจสามารถเติบโตและแข่งขันได้ในระบบเศรษฐกิจยุคใหม่ที่เงินสดกำลังจะกลายเป็นเพียงความทรงจำ

สำหรับผู้ที่สนใจติดตามข่าวสารและบทวิเคราะห์เชิงลึกเกี่ยวกับเทคโนโลยีการเงินและเทรนด์ธุรกิจใหม่ๆ สามารถ อ่านบทความเพิ่มเติม ได้ที่นี่ เพื่อให้ก้าวทันทุกความเปลี่ยนแปลงในโลกดิจิทัล

About the Author

LnW Loon

Administrator

View All Posts